مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم
فصلنامه کوثر ـ سال سوم، شماره 9، تابستان 1382
از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
حجة الاسلام والمسلمین مجتبی کوچکزاده
مقدمه:
بزرگترین جهاد معنوی که از جمله رموز پایداری، بقاء و تداوم انقلاب اسلامی بوده است خدمت رسانی به مردم میباشد. سال 1382 به عنوان سال نهضت خدمت رسانی به مردم معرفی گردید تا مسئولین بیش از پیش کمر خدمت به مردم را بسته و فاصله خود را با مردم کم نموده و با ساده زیستی، قناعت ورزی، عدل گستری و گرهگشایی از کار مردم، خود را محبوب خدا و خلق نموده و با فرهنگ سازی خدمت به مردم، تداومگر سیره قرآنی حضرات معصومین علیهمالسلام در انقلاب اسلامی باشند.
واژههای مطرح در نهضت خدمت رسانی:
عدلگستری؛ رعایت میزان، عمل معروف؛ هدایتگری؛ اصلاحگری؛ امانتداری؛ وفای به عهد؛ ادای حقوق؛ خدمت رسانی؛ همیاری و تعاون.
عدل گستری:
(ان الله یامر بالعدل والاحسان) عدالت صفت خداست و انسان که خلیفه خداست باید متخلق به اخلاق الهی باشد (تخلقوا باخلاق الله) عدل گستری و رعایت عدالت در بین مردم یکی از بالاترین خدماتی است که مردم انتظار آن را میکشند قرآن کریم میفرماید: (و اذا حکمتم بینالناس ان تحکموا بالعدل …) و هنگامیکه بین مردم حکم میکنید به عدالت حکم نمایید. و در آیه دیگر فرموده است: (ان الله یامر بالعدل والاحسان و ایتاء ذیالقربی) به درستی که خدا به عدل و نیکی و بخشش به نزدیکان امر نموده است.
یکی از مصداقهای خدمترسانی به مردم مهربانی کردن به آنهاست، گسترش عواطف در جامعه و زدودن خشکیها و خشونتها و بیعدالتیهاست. باید سختی مردم برای ما سخت و رفاه و آسایش آنها برای ما آرامش خاطر باشد.
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم
فصلنامه کوثر ـ سال سوم، شماره 9، تابستان 1382
از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
حجة الاسلام والمسلمین مجتبی کوچکزاده
مقدمه:
بزرگترین جهاد معنوی که از جمله رموز پایداری، بقاء و تداوم انقلاب اسلامی بوده است خدمت رسانی به مردم میباشد. سال 1382 به عنوان سال نهضت خدمت رسانی به مردم معرفی گردید تا مسئولین بیش از پیش کمر خدمت به مردم را بسته و فاصله خود را با مردم کم نموده و با ساده زیستی، قناعت ورزی، عدل گستری و گرهگشایی از کار مردم، خود را محبوب خدا و خلق نموده و با فرهنگ سازی خدمت به مردم، تداومگر سیره قرآنی حضرات معصومین علیهمالسلام در انقلاب اسلامی باشند.
واژههای مطرح در نهضت خدمت رسانی:
عدلگستری؛ رعایت میزان، عمل معروف؛ هدایتگری؛ اصلاحگری؛ امانتداری؛ وفای به عهد؛ ادای حقوق؛ خدمت رسانی؛ همیاری و تعاون.
عدل گستری:
(ان الله یامر بالعدل والاحسان) عدالت صفت خداست و انسان که خلیفه خداست باید متخلق به اخلاق الهی باشد (تخلقوا باخلاق الله) عدل گستری و رعایت عدالت در بین مردم یکی از بالاترین خدماتی است که مردم انتظار آن را میکشند قرآن کریم میفرماید: (و اذا حکمتم بینالناس ان تحکموا بالعدل …) و هنگامیکه بین مردم حکم میکنید به عدالت حکم نمایید. و در آیه دیگر فرموده است: (ان الله یامر بالعدل والاحسان و ایتاء ذیالقربی) به درستی که خدا به عدل و نیکی و بخشش به نزدیکان امر نموده است.
یکی از مصداقهای خدمترسانی به مردم مهربانی کردن به آنهاست، گسترش عواطف در جامعه و زدودن خشکیها و خشونتها و بیعدالتیهاست. باید سختی مردم برای ما سخت و رفاه و آسایش آنها برای ما آرامش خاطر باشد.
حضرت امام خمینی در خصوص عدل گستری حکومت اسلامی فرمودهاند:
ما آرزوی یک همچنین حکومتی را داریم؛ یک حکومت عادل میخواهیم و حکومتی که نسبت به افراد علاقمند باشند و عقیدهاش این باشد که باید من نان خشک بخورم مبادا یک نفر در مملکت من زندگیش پایین باشد، گرسنگی بکشد ما چنین حکومت عدلی را میخواهیم.
رعایت میزان:
یکی از اموری که باعث سامان یافتن مسائل اجتماعی و اقتصادی و خدمترسانی به مردم میگردد رعایت حدود و حقوق است در قرآن کریم آمده است (فاوفوا الکیل والمیزان و لا تبخسوا الناس اشیاءهم) در سنجش کیل و وزن با مردم عدل و درستی پیشه کنید، کم و گران نفروشید.
مقام معظم رهبری در خصوص رعایت میزان و نقش آن در خدمترسانی به مردم تأکید داشتهاند. ایشان گسترش عشق و علاقه به کار و بیزاری از کمفروشی، بیکاری و کمکاری در همه اقشار مردم و بالا بردن کیفیت کارها (وجدان کاری) و سامان دادن به نظارت و بازرسی در همه امور کشور که باعث پیشگیری از جرائم میشود را از مصادیق خدمترسانی به مردم دانستهاند.
عمل معروف:
یکی از امور بارز در خدمت رسانی به مردم (عمل معروف) مسئولین با مردم است. مصادیق (عمل معروف بسیار است که ما به چند نمونه از آنها بسنده میکنیم. اسلامخواهی و اسلامگرایی و جذب جوانان به ارزشهای دینی با اعمال معروف و شایسته مسئولین تقویت میگردد و اگر اسلام و ارزشهای آن در مقام عمل به خوبی و زیبایی نمایانگر شود و ظهور یابد بالاترین امر به معروف و تبلیغات اسلامی تحقق یافته است. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودهاند: کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم.
برخورد نیکو با مردم و قولوا للناس حسنا - با مردم به نیکویی سخن بگویید.
انفاق و کمک به مردم الذین ینفقون فیالسراء و الضراء - متقین کسانی هستند که در وسعت و تنگدستی انفاق میکنند.
مهربانی کردن با مردم ان الله بالناس لرؤف الرحیم - به درستی که خدا نسبت به مردم رئوف و مهربان است.
تواضع نسبت به مردم ولا تصعر خدک للناس و لاتمش فیالارض مرحا - و هرگز با تکبر و ناز از مردم رخ متاب و در زمین با غرور و تکبر قدم بر مدار.
و اخفض جناحک للمومنین - در برابر مؤمنان متواضع باش.
تسامح در انتقام و ملاطفت با مردم ولو یواخذ الله الناس بما کسبوا ما ترک علی ظهرها من دابه - اگر خداوند مردم را به خاطر کردار زشتشان مواخذه کند در پشت زمین هیچ جنبندهای باقی نمیگذارد.
بدیها را با خوبی جواب دادن ادفع بالتی هی احسن - همیشه بدی خلق را به بهترین عمل پاداش ده
احسان نمودن به مردم واحسن کما احسن الله الیک - و نیکی کن همچنانکه خداوند به تو نیکی کرد.
خیر رسانی به مردم فاستبقوا الخیرات - در کارهای خیر بر یکدیگر پیش بگیرید.
دیدار با مردم والذین یصلون ما امرالله به ان یوصل - رابطههایی را که خداوند به آنها دستور داده است برقرار سازید.
مذاکره و گفتگو با مردم امام صادق علیهالسلام فرمودهاند:
(یجب للمومن علی المومن النصیحه له فی المشهد و المغیب):
واجب است بر مومن که ناصح و خیرخواه مومنین در آشکار و پنهان باشد.
امام صادق فرمودهاند: به زیارت یکدیگر بروید زیرا باعث زنده گردانیدن دلهای شما و یاد نمودن احادیث ماست که شما را به هم متوجه میسازد و اگر به آنها عمل نمایید هدایت و نجات یابید.
از دیگر مصادیق عمل معروف، صالح و شایسته که جنبه خدمترسانی به مردم دارد شادمان سازی مومنان، صله رحم، اطعام مومنان، رفع گرفتاریها، دوستی و رفاقت با مردم، احیاء مومنان و حفظ آبروی آنها و حسن معاشرت و سلوک با بصیرت با مردم میباشد.
هدایت گری:
از جمله برنامههای انبیاء هدایت مردم و راهنمایی آنها به توحید، به عبادت خالصانه، به تقوی، به آزادی از اسارتها و به تعلیم و تربیت بوده است (و جعلنا هم ائمه یهدون بامرنا) و آنها هادیان مردم به امر ما هستند
هدایت کردن از مصادیق بارز خدمت رسانی است. قرآن کریم میفرماید:
(الر * و الکتاب انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات الی النور) این کتابی است که آن را فرو فرستادیم بر تو که مردم را از تاریکی به سوی روشنایی ببری.
پیامبر گرامی اسلام در ارتباط با اهمیت هدایتگری به عنوان یکی از بالاترین خدمات به امام علی (ع) فرمودهاند: یک نفر به دست تو هدایت شود بهتر است برای تو از آنچه که آفتاب بر آن بتابد.
اصلاحگری:
خداوند تبارک و تعالی یکی از وظایف انبیاء و حکومتهای الهی را اصلاحگری دانسته است در قرآن کریم آمده است: و قال موسی لاخیه هارون اخلفنی فی قومی و اصلح و لا تتبع سبیل المفسدین
قرآن همه مردم را به اصلاحگری دعوت میکند و شروع این اصلاح را، اصلاح افکار و اعمال میداند (یصلح لکم اعمالکم و یغفرلکم ذنوبکم)
یکی از مصادیق اصلاحگری، اصلاح ذات البین است. امام علی (ع) در این ارتباط میفرمایند: (صلاح ذات البین افضل من عامه الصلاه و الصیام): آشتی دادن بین دو نفر و اصلاح اختلافات و مشاجرات آنها بالاتر از همه نمازها و روزههای (مستحبی) است.
اصلاحگری در همه ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مردم لازم است تا راه رشد و تعالی آنها هموار گردد.
امانتداری:
یکی از ویژگیهای صالحان مشتاق خدمترسانی به مردم امانت داری است، انبیاء الهی امین و امانتدار مردم بودهاند در 6 سوره از قرآن آمده است انی لکم رسول امین رعایت امانت از صفات مومنان است. (قد افلح المومنون … والذین هم لاماناتهم و عهدهم راعون) - خداوند تبارک و تعالی در ارتباط با رعایت امانت و ضرورت سپردن امانت به اهلش فرموده است (ان الله یامرکم ان تودو الامانات الی اهلها) و فرمان داده است که در امانتهایی که به ما سپرده شده است خیانت نکنیم. (یا ایها الذین آمنوا لا تخونوالله و الرسول و تخونوا اماناتکم و انتم تعلمون) ؛ کسی که در امانت خیانت کند از چشم خدا و رسول و ائمه اطهار و مردم میافتد و ذلیل میشود. (ان الله لا یحب الخائنین)
حضرت امام خمینی در ارتباط با امانتداری مسئولین نظام از نمایندگان مجلس گرفته تا وزرا فرمودهاند: در جمهوری اسلامی زمامداران مردم نمیتوانند با سوء استفاده از مقام، ثروتاندوزی کنند و یا در زندگی روزانه امتیازی برای خود قائل شوند باید ضوابط اسلامی را در جامعه و در همه سطوح به دقت رعایت کنند و حتی پاسدار آن باشند.
وفای به عهد:
(یا ایها الذین آمنوا اوفوا بالعقود) قرآن کریم وفای به عهد را یکی از اوصاف ابرار و نیکان شمرده است. (ولکن البر من آمن بالله … و الموفون بعهدهم اذا عاهدوا) مسئولین بایستی به عهدی که با خدا، قرآن، امام، شهیدان و رهبری دارند پایبند باشند و قولهایی که برای خدمت صادقانه و خالصانه دادهاند را زیر پا نگذارند، تاکید قرآن به لزوم وفای به عهد است. (و اوفوا بعهد الله عاهدتم) قرآن کریم از کسانیکه وفای به عهد داشته ستایش نموده و افرادی که عهد خود را نادیده گرفتهاند نکوهش نموده است. قرآن به صراحت مومنان را بخاطر وفاء به عهد خویش ستایش میکند و منافقان را به خاطر عدم وفاء به عهد خویش مذمت میکند. کسانی که منافقانه با قول و پیمانهای دروغین به مسئولیت رسیدند ولی به تمامی ارزشهای این ملت شهید داده پشت کردند و عهد و پیمان خود را نقض کردند از رحمت الهی دور خواهند بود (والذین ینقضون عهدالله و …)
حضرت امام خمینی در این ارتباط فرمودهاند: وصیت اینجانب به (مسئولین) در این عصر و عصرهای آینده آن است که خود را وقف در خدمت به اسلام و جمهوری اسلامی و محرومان و مستضعفان بنمایند و در کلامی دیگر فرمودهاند: (شما هر چه خوف دارید از خودتان بترسید، از اینکه مبادا خدای نخواسته مسیر، یک مسیر دیگر بشود و راه، یک راه دیگری باشد و توجه به این چیزی که الان هست، از دست برود.
ادای حقوق:
احیای زکات، خمس، صدقات، انفاقات وظیفه مسئولین نظام اسلامی است پرداخت زکات یکی از اوصاف برجسته ابرار و صالحان و یکی از برنامههای مستمر مومنان بوده و نشانه آیین محکم و استوار و موجب اخوت در دین و افزایش برکت و رحمت و تطهیر اموال میباشد. اگر حقوقی که مومنان بر یکدیگر دارند و حقی که مردم به ویژه فقرا، مساکین، بدهکاران، در راه ماندگان و سایر از مصادیق مصرف زکات بر عهده مسئولین دارند را مورد توجه قرار دهیم و بر ادای حقوق آنها تاکید کنیم بسیاری از نابسامانیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مرتفع گشته و ارزشهای دینی در جامعه تقویت میگردد.
امام صادق علیهالسلام فرمودهاند: حق مسلمان بر مسلمان آن است که آن سیر نباشد و برادرش گرسنه و او سیراب و برادرش تشنه و او پوشیده و برادرش برهنه. پس چه بزرگ است حق مسلمان بر مسلمان؛ برای برادر مسلمانت بخواه آنچه برای خود میخواهی.
حضرت علی علیهالسلام فرمودهاند: خدا را، خدا را در مورد طبقه محروم فراموش نکنید آنان که دستاویزی ندارند. مستمندان و محتاجان و گرفتاران را دریابید که این دستگیریها سبب خیر و برکت و دوام نعمت در زندگی انسان میشود.
خدمت رسانی:
پیامبر گرامی اسلام فرمودهاند: (من اصبح لا یهتم بامور المسلمین فلیس منهم …) کسی که صبح کند و اهتمام به کارها و حوائج مسلمانان نداشته باشد از آنها نیست و کسی که ندای فردی را بشنود که مسلمانان را به یاری میطلبد و او را اجابت نکند مسلمان نیست و در روایت دیگر آمده است که حضرت فرمودهاند: محبوبترین مردم نزد خدا کسی است که نفعش به مردم برسد و به خانوادهای شادی رساند.
امام صادق علیهالسلام فرمودهاند: (من قضی لاخیه المومن حاجه قضی الله عزوجل له یوم القیامه ماه الف من ذلک) کسی که حاجت مومنی را برآورد خداوند بزرگ روز قیامت صد هزار حاجت شبیه آن را از او برآورد. و در روایت دیگر حضرت فرمودهاند: مسلمانی حاجت مسلمانی را بر نمیآورد مگر اینکه خدای بزرگ به او ندا میکند بر من است پاداش تو و راضی نمیشوم برای تو به کمتر از بهشت.
همچنین امام صادق (ع) فرمودهاند: مومنی نیست که تلاش کند در جهت برآوردن حاجت برادر مومنش مگر اینکه خدای بزرگ مینویسد برای او در مقابل هر قدمی که برداشته، حسنهای و از او گناهی محو میکند و درجات او بالا میرود و ده حاجت او برآورده میشود. رسول گرامی اسلام (ص) در ارتباط با خدمت رسانی فرمودهاند: کسی که مومنی را یاری کند خداوند هفتاد و سه گرفتاری را از او برطرف سازد که یکی از آنها در دنیا و هفتاد گرفتاری در عالم آخرت از او برطرف میشود.
و در روایت دیگر از حضرت آمده است: کسی که حاجت مومنی را برآورد خداوند حوائج زیادی از او برآورده نماید که کمترینش دخول به بهشت است.
همیاری و تعاون:
افزایش روحیه همیاری و تعاون و تقویت این فرهنگ کارساز در حل معضلات و مشکلات فرهنگی - اجتماعی، سیاسی و اقتصادی یکی از وظائف مسئولین نظام میباشد. فرهنگ همیاری و تعاون در صدر اسلام رمز موفقیت مسلمانان بوده است و ما همین روحیه را در سالهای اول انقلاب به صورت چشمگیر مشاهده نمودیم، همیاری و تعاون مردم در پیشرفت نظام مقدس اسلامی نقش بسزایی دارد. انحراف این همیاری و تعاون موجب گسترش نابسامانی و روحیه بی تفاوتی در اقشار مختلف مردم نسبت به مسائل مبتلا به جامعه میشود.
قرآن کریم میفرماید: تعاونوا علیالبر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم و العدوان.
مصادیقی دیگر از خدمت رسانی:
از دیگر فعالیتهای مسئولین برای خدمترسانی به مردم بر اساس فرهنگ قرآنی و سیره انسانساز معصومین علیهمالسلام موارد ذیل میباشد:
تقویت ایمان مردم و گسترش تقوا
تقویت ولایت و ولایتپذیری
تقویت فرهنگ دینی و دین مداری
توجه به قرضالحسنه و توسعه خیریه
مصادیقی از خدمترسانی به مردم در فرمایشات مقام معظم رهبری:
ایجاد امنیت و آسایش روحی، اجتماعی - شغلی و معیشتی به گونهای که باعث افزایش امید و بالندگی و شکوفایی گردد.
ایجاد اشتغال مولد و رفع بیکاری و توسعه اقتصادی کشور
تربیت مدیران کارساز، کارآمد و متعهد و متخصص
مبارزه جدی با بیسوادی و بالا بردن فهم اجتماعی و احترام به قانون
مبارزه با فقر، فساد، تبعیض و بیعدالتی
کشف استعدادها و رشد استعدادهای درخشان در جهت پیشرفت کشور اسلامی
جلوگیری از اسراف و تبذیر در همه ابعادش (آب، برق، گاز، نفت، بنزین، وقت، عمر …)
تشویق به ازدواج صحیح و مطلوب اسلامی با ارائه مشاورههای خانوادگی به نسل جوان
گسترش مسکن و افزایش خانههای ارزان قیمت و ایجاد تمهیدات لازم برای خانهدار شدن بیخانمانها
سامان دادن آموزشها برای بالابردن کارایی نیروها و افزایش مهارتهای تخصصی
سامان دادن به نظارت و بازرسی در همه امور کشور که باعث پیشگیری از جرائم و اصلاح مجرمین میگردد.
بالابردن ارزش پژوهش و تحقیقات در مسائل آموزشی کشور
افزایش روحیه و فرهنگ وجدانکاری و گسترش عشق و علاقه به کار و بیزاری از بیکاری و کم کاری.
گسترش انضباط اقتصادی و مبارزه با اسراف و تبذیر.
مبارزه با رباخواری - رشوهخواری و گسترش نظام قرضالحسنه
--------------------------------------------------------------------------------
1. سال 1382 را رهبر معظم انقلاب اسلامی سال نهضت خدمت رسانی به مردم معرفی نمودند.
2. قرآن کریم - سوره نحل آیه 90.
3. قرآن کریم - سوره نساء آیه 58.
4. قرآن کریم - سوره نحل آیه 90.
5. اشاره ای به آیه 119 سوره هود.
6. در جستجوی راه از کلام امام خمینی - دفتر اول صفحه 23.
7. قرآن کریم - سوره اعراف آیه 85.
8. اصول کافی مجلد 3.
9. قرآن کریم - سوره بقره آیه 83.
10. قرآن کریم - سوره آل عمران آیه 134.
11. قرآن کریم - سوره حج آیه 65.
12. قرآن کریم - سوره لقمان آیه 18.
13. قرآن کریم - سوره حجر آیه 88.
14. قرآن کریم - سوره فاطر آیه 45.
15. قرآن کریم - سوره فصلت آیه 34.
16. قرآن کریم - سوره قصص آیه 77.
17. قرآن کریم - سوره مائده آیه 48.
18. قرآن کریم - سوره رعد آیه 21.
19. اصول کافی جلد 3 ص 296 حدیث 2.
20. اصول کافی جلد 3 ص 268 حدیث 2.
21. برای استفاده از احادیث مربوطه به مجلدات سوم و چهارم اصول کافی مراجعه نمائید.
22. قرآن کریم - سوره انبیاء آیه 73.
23. قرآن کریم - سوره ابراهیم آیه 1.
24. قرآن کریم - سوره اعراف آیه 142.
25. قرآن کریم - سوره احزاب آیه 7.
26. نهجالبلاغه - نامه 48.
27. سورههای دخان / 17 - شعراء 106 - شعراء 125 - شعراء 142 - شعراء 26 و شعراء 178.
28. قرآن کریم - سوره مومنون آیه 8.
29. قرآن کریم - سوره نساء آیه 58.
30. قرآن کریم - سوره انفال آیه 27.
31. قرآن کریم - سوره انفال آیه 58.
32. صحیفه نور ج 2 ص 280.
33. قرآن کریم - سوره بقره آیه 177.
34. قرآن کریم - سوره نحل آیه 91.
35. قرآن کریم - سوره احزاب - آیات 15- 16- 123.
36. قرآن کریم - سوره رعد آیه 25.
37. صحیفه نور ج 16 ص 263.
38. قرآن کریم - سوره حج آیه 41.
39. قرآن کریم - سوره توبه آیه 60.
40. اصول کافی جلد 3 صفحه 212.
41. نهجالبلاغه (ترجمه صبحی صالح) ص 438.
42. اصول کافی جلد 3 صفحه 239 حدیث 5.
43. اصول کافی جلد 3 صفحه 239 حدیث 6.
44. اصول کافی جلد 3 صفحه 277 حدیث 1.
45. اصول کافی جلد 3 صفحه 277 حدیث 7.
46. اصول کافی جلد 3 صفحه 283 حدیث 5.
47. اصول کافی جلد 3 صفحه 286 حدیث 25.
48. میزانالحکمه جلد 2 صفحه 539.
49. قرآن کریم - سوره مائده آیه 2.
50. سخنرانیهای متعدد مقام معظم رهبری در سال 1382.
برچسب ها:
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین ،