خدمت گزاری

فهرست وبلاگ

ر راشدی — 2009-02-09T16:19:03+01:00

مفهوم خدمتگزاری

چگونه باید خدمت کرد؟

چه کنیم که خدمت گذار خوبی باشیم؟

از نظر اسلام خدمت کزاری چگونه است؟

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید

انسان دوستی و خدمت به مردم در دین اسلام

تاثیر خدمتگزاری روی فرد خدمتگزار چگونه است؟

تاثیر خدمتگزاری روی فرد خدمتگزار از منظری دیگر

تاثیر خدمت بر عدالت اجتماعی

تاثیر خدمت گزاری بر فرد و اجتماع

خدمت به مردم در کلام امام خمینی (ره(

سخنان ریاست محترم جمهوری در مورد خدمت گزاری

نباید از مسیر خدمتگذاری به مردم منحرف شویم

رستگاری در بندگی خدا و خدمت به خلق اوست

داستان هایی از زندگی بزرگان در خدمت به مردم

شعر خدمت به خلق

از هر دری سخنی در مورد خدمت گزاری

پیشینه خدمت‌رسانی

فواید و نتایج خدمت گزاری چیست؟

پیام مهر

افتخار خدمت به مردم

خدمت گزاری به مردم در شیوه سخن امام حسین (ع(

خدمت در سیره و سخن جواد الائمه علیه‏السلام

خدمت رسانی در عمل امام علی

خدمت رسانی در سیره پیشوایان

مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین

الگوهای خدمتگزاری

خدمت رسانى و خوبى به مردم

خدمت به مردم

خدمت به مردم ( ادامه

(

چگونگی خدمت رسانی به مردم در سازمان ها، اداره ها و مراکز درمانی

مفهوم خدمتگزاری

ر راشدی — 2009-02-09T12:16:21+01:00

مفهوم خدمتگزاری

خدمت در معنای مواظبت، پرستاری، بهره، عملی برای دیگران انجام داد ، و خادم به معنای خدمت گزار و خدمتگر ومستخدم و خدمت رسان ، در اصطلاح، خدمت هرگونه کار خیر و سود رسانی و کمک کردن مالی و معنوی و فرهنگی به دیگران را شامل می‌شود؛ باید در انجام هرگونه کار خیر و کمک‌رسانی به دیگران شتاب کرد و با رقیبان خویش مسابقه گذاشت که فردا دیر است .

خدمت در اصطلاح قرآن و حدیث معنای عام و گسترده‌ای دارد و همه‌ی امور خیریه، کارهای نیک فرهنگی و معنوی و اقتصادی را شامل می‌شود. جالب توجه است که قرآن در سوره‌ی بقره از یهودیانی که در تغییر قبله سرو صدا کرده بودند و گفتند: چرا مسلمانان در نماز از بیت‌المقدس به سوی خانه کعبه تغییر دادند، می‌فرمایند: تفاوت و اختلاف در امر قبله مسئله‌ی تازه‌ای نیست که این همه سر و صدا داشته باشد، در هر زمان قبله با توجه به مصالح آن زمان تعیین می‌گردد سپس اضافه می‌کند که به جای تلف کردن وقت بر سر نزاعهای بی‌حاصل، در نیکیها و خوبیها و خیرات سبقت بگیرند زیرا نجات واقعی انسان، در ایمان به خدا و عمل صالح و خدمت به دیگران است .

در مفهوم‌شناسی خدمت می‌توانیم جمله‌ی راغب اصفهانی لغت شناس پرآوازه‌ی قرآن کریم را تکرار کنیم؛ که در مصداق معروف فرمود: هر عملی که عقل و دین آن را تأیید کند معروف است پس خدمت را می‌توان عملی دانست که برای آن مبنایی در عقل و دین یافت شود. همین معنا مورد توجه رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی است که کارگزاران نظام باید در انجام آن بپا خیزند و از هم سبقت بگیرند که کوتاهی از آن جرم و بازخواست الهی را به دنبال می‌آورد

چگونه باید خدمت کرد؟

ر راشدی — 2009-02-09T12:15:35+01:00

چگونه باید خدمت کرد؟

چه می شود روزی فرا برسد که در آن ما فقط به فکر خودمان نباشیم بلکه به فکر دیگران نیز باشیم .

هر کس به خدا ایمان داشته باشد و از او بترسد می داند که خدمت به خلق خدا چقدر ارزشمند است و کسی فقط به فکر خودش باشد و به دیگران اهمیت ندهد عذاب خواهد دید. امروز تنها یک یا چند نفر به تنهایی نمی توانند خدمت فراوانی به مردم ارائه دهند این امر نیازمند یاری تمام مسئولان و حتی مردم است تنها در این زمان است که جامعه به صورت یکنواخت در خواهد آمد و زندگی در چنین جامعه ای واقعاً عالی و زیبا خواهد بود.

جامعه ای که در آن زندگی برای همه ی افراد و اقشار جامعه به صورت ایده آل باشد جامعه ای است که خداوند وعده ی آن را داده است به شرطی که هر کس وظیفه ی تعیین شده اش را به صورت تمام و کمال انجام بدهد و جای هیچ گونه کم و کاستی در

آن پیدا نشود این گونه است قوانین الهی ، قوانینی که ما بعضی مواقع آن ها را ساده می گیریم و به آنها عمل نمی کنیم ولی تک تک کلماتی که در قرآن آمده است برای نجات بشر و راهنمایی اوست.خداوند از انسان ها خواسته است که صمیمانه عاشق یکدیگر باشند .اگر شما عاشق چیزی باشید سعی میکنید که بهترین کارها را برای مراقبت و پرورش آن انجام دهید . انسان نیز چنین است .اگر ما عاشق یکدیگر باشیم همه چیز را برای یکدیگر می خواهیم و از درد و رنج یکدیگر ناراحت می شویم ، حال آنکه اکنون دیگر کمتر چنین انسانهای از خود گذشته ای پیدا می شوند.

در دنیای مدرن جدید فقط پول درآوردن مهم است و بس . چه لزومی دارد که ما به فکر دیگران باشیم؟ هر کس باید فکر خودش را بکند.

این حرفی است که بعضی ها می زنند . اما باید لحظه ای به خودمان بیاییم و ببینیم چه می کنیم، در این دنیایی که روزی برای همه ی ما نابود خواهد شد ، همه و همه ، فکر کردن به آن انسان را تکان می دهد . اگر به فکر دیگران نباشیم مطمئن باشید که خدا نیز به یاد ما نیست و ما را به خودمان وا میگذارد که این خود بدترین عذاب است.

آیا علی را می شناسید؟

بله همان مردی که تمام عمر پاک خود را صرف خدمت به مردم کرد . همان کسی که با دستان خود چاه حفر می کرد و آن را به مردم می بخشید . آن کسی که برای یتیمان و محرومان همواره در تلاش بود و آسایش آنها را تامین می کرد.

بهتر نیست فقط اسم علی (ع) را نبریم و از او تعریف نکنیم . چون هیچ کلمه ای در وصف خدمات آن حضرت نمی گنجد. و به راستی که بعد از پیامبر (ص) حجت با او بر مسلمانان تمام شد. بیایید علی وار زندگی کنیم.

چه کنیم که خدمت گذار خوبی باشیم؟

ر راشدی — 2009-02-09T12:14:48+01:00

چه کنیم که خدمت گذار خوبی باشیم؟

تمام این مقدمه ها رو گفتم تا به این مسئله برسیم که برای خدمت گذار بودن باید ابتدا عادل باشیم ، خوشبختانه در نظام اسلامی ما عدالت جایگاه خاصی دارد و از ارکان حکومت به شمار می رود . برقراری مساوات در بین مردم چیزی است که خیلی از افراد جامعه به آن اهمیت می دهند و در نظر آنها حکومت خوب حکومتی است که عادل باشد و حق مردم را ضایع نکند. پس دیدیم که عدالت و مساوات چه نقشی در جلب رضایت مردم دارد .

مسئله ی دیگری که باید به آن اشاره کنیم مسئله ی تامین رفاه اجتماعی ، یعنی بالا بردن سطح کیفی و کمی خدمات رسانی به مردم است اگر در جامعه ای عدالت برقرار شود مسلم بدانید که رفاه اجتماعی آن بالا میرود و در نتیجه رضایت مردم را به دنبال خواهد داشت .

امنیت اجتماعی ، یکی دیگر از عوامل رضایتمندی مردم است که در جامعه ی ما به نحو احسن انجام می شود و نظم و قانون همواره حکمفرما است . به همین دلیل خیال مردم از امنیت خود کاملا آسوده است زیرا می دانند که نیروهای انتظامی و ... از جان ، مال و ناموس آنها حفاظت خواهد کرد و از خود گذشتگی دلیرانه ی این نیروها همیشه در یاد مردم باقی است.

رسیدگی به شکایت های مردم از جمله موارد فوق محسوب می شوند که باعث جلب اعتماد ملی خواهند شد . اگر کسی بخواهد از اوضاع اجتماعی خود شکایت کند نباید سرکوب شود بلکه باید با رعایت و در نظر گرفتن حال و اوضاع زندگی او مسئله ی او را حل و فصل نمود یا شاید شخص دیگری پیشنهادی برای آبادانی منطقه و شهر خود داشته باشد ، مسئولین باید حرف های او را بشنوند و بدان عمل کنند و گر نه باعث نارضایتی عموم مردم می شود.

از نظر اسلام خدمت کزاری چگونه است؟

ر راشدی — 2009-02-09T12:10:33+01:00

در آیین مقدس اسلام ، مسئله خدمت گزاری و خدمت به مردم از جمله تعالیم بسیار مهم اجتماعی و اخلاقی است ، هر مسلمانی در هر مرتبه و مقامی که باشد موظف است به نیازهای برادران دینی خود توجه نماید ، آنان را مورد حمایت قرار دهد و نیازهایی را که دارند با قلم و قدم ، با مال و جاه ، با دست و زبان و از هر راه و به هر وسیله ای که ممکن است ، برآورده سازد و بداند که این خود عبادتی است بزرگ و آن کس که در انجام این وظیفه مقدس همت گمارد و به حل مشکلات مسلمانان بپردازد ، در پیشگاه الهی از اجر بزرگ برخوردار است .

خدمت، آنچنان از درجه اعلایى برخوردار است که خداوند علت خلقت را خدمت به خلق مى شمرد و محبوب ترین بندگان نزد خداوند سودمندترین آن ها در خدمت به مردم است . در مکتب اسلام نیکی به همه انسان ها سفارش شده است ومساله خدمت به خلق , مقدمه قرب الهی و نوعی عبادت تلقی شده و تربیت شدگان مکتب اسلام ، تمام عمر پربرکت خود را صرف خدمت به خلق قرار داده اند . شأن و مزد یک خدمتگزار از نظر مردم قابل پاسخگویى نیست چه برسد به مقام و اجرى که یک خدمت گزار صدیق در نزد رب العالمین دارد.
بنابراین خدمت کردن وظیفه اى عالى است که در راس آن حضرت حق قرار دارد که رب العالمین است و خدمت به کل عالم از عرش به فرش از سوى او در جریان است.
در دعاى جوشن کبیرمی خوانیم « یا رازق الطفل الصغیر یا راحم الشیخ الکبیر یا جابر العظم الکسیر »
روزى دهنده کودکان، ترحم کننده به پیران، جبران کننده شکسته استخوانان.
اراده الهى بر آن قرار گرفته که کارها با واسطه انجام شود پس در حقیقت یک خادم همان واسطه فیض الهى است که از عرش مى ستاند و بر فرش مى فشاند. از مردمک دیده بباید آموخت دیدن همه کس را و ندیدن خود را .
خدمت وظیفه خلقتى ما است با این نیت زندگى روزمره را آغاز کنیم و باور کنیم جان ما در مقابل این وظیفه فدایى خلق شده است. اى دریغ از این عمر که بى خدمت خلق گذشت.خدمت رسانى حیات و جاودانگى مى آورد حتى بعد از مرگ پروردگارا به اعضا و جوارحم در راه خدمتت قوت بخش و دلم را عزم ثابت ده.

در مکتب انسان ساز اسلام ، برآورده ساختن نیازهای انسان و خدمت به او یکی از کارهای پسندیده به شمار می آید و از این طریق، نه تنها مسلمانان ، به برآورده ساختن نیازمندی‏های نیازمندان تشویق و ترغیب می‏شوند، بلکه در بسیاری از روایات تصریح شده که نباید گذاشت شخص نیازمند، نیازش را به ما بازگو کند و از حقوق برادران دینی این است که پیش از آن که او به بیان نیازش بپردازد، مسلمانان خواسته او را برآورده سازند. امام صادق (ع) فرمود از پیغمبر گرامی (ص) سئوال شد محبوب ترین مردم نزد خداوند کیست ؟ حضرت پاسخ فرمود : نافع ترین مردم به مردم . امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیهمی فرماید : بارالها تاج کفایت و لیاقت را بر من بپوشان که بتوانم از راه بشر دوستی و خدمت به انسان ها عموماً ، و با مواسات و ایثار به برادران ایمانی و دینی خصوصاً ، حمایت و حُب تو را به خود جلب کنم و از این افتخار بسیار بزرگ و گرانقدر بهره مند گردم .
امام صادق علیه السلام مى فرماید: «المُؤمنون خَدَم بَعضُهُم لِبَعضٍ...»؛ مؤمنان همگى خدمتگزار همدیگرند، پرسیدند: چگونه؟ فرمود: به یکدیگر فایده رسانند و سود بخشند.
خدمت رسانى جوهره اصلى نظام اسلامى است و برگزیدگان الهى خویش را وقف خدمت به جسم و جان، دنیا و آخرت مردم کرده اند.
امام صادق علیه السلام گلچین شدگان الهى را رهپویان این راه بهشتى مى داند: إنّ الله تعالى خَلقَ خَلْقاً مِن خَلقِه اِنتَجَبَهم لِقَضاءِ حَوائِجِ فُقَراءِ شیعَتِنا، عَلى ذلکَ الجَنّة؛ فَإن اسْتَطَعْتَ أنْ تَکونَ مِنهُم فَکُن ؛ خداى تعالى از میان آفریدگانش، گروه ویژه اى را خلق کرده، که اینان را گلچین کرده است براى گره گشایى شیعیان نیازمند ما. پاداش کارشان بهشت است و اگر تو توانستى، از اینان باش.
همچنین از نوع تمجید و تشویقهاى معصومان علیهم السلام بر مى آید که روحیه خدمتگزارى باید در جان فرد فرد مسلمانان ایجاد شود، تا به عنوان بهترین عبادت، در این میدان گام نهند.
امام خمینى قدس سره مى فرماید: امیدوارم خداوند به شما توفیق خدمت به مستمندان را - که از بزرگ ترین عبادات نزد خداست - عنایت فرماید.

امیرمؤمنان علیه السلام: از رسول خدا شنیدم که مى فرمود: مَن قَضى لَأخیهِ المُؤْمِنِ حاجَةً کان کَمَن عَبدَاللّه دَهْرَه؛ هر که براى برادر مؤمنش، مشکلى را حل کند به سان کسى است که تمام عمرش خدا را عبادت کرده است. عبادت به جز خدمت خلق نیست .
پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله: أنسَکُ النّاسِ نُسکاً، أنصَحُهُم جَیباً و أسلَمُهُم قَلباً لِجمیعِ المسلِمین؛ عبادت کننده ترین مردم، شخصى است که خیر خواه تر و دل پاک تر باشد نسبت به تمامى مسلمانان.
توجه به مسائل اجتماعى جامعه به اندازه اى اهمیت دارد که در ردیف بالاترین عبادتها قرار گرفته است .
در فرهنگ اسلامى، یارى رسانى به همدیگر را «مواسات» مى نامند و به اندازه اى اهمیّت دارد که در کتابهاى مهم ما مثل وسائل الشیعه، مستدرک الوسائل و بحار الانوار، فصلى در اهمیت و ارزش همیارى گشوده و حدیث هاى متعددى بیان شده است.
توجه به سایر مسلمانان به قدرى اهمیت دارد که با ایمان انسان پیوند خورده که اگر رخت بر بندد، ایمان نیز نمى ماند، و صرف اینکه نام انسان در فهرست آمار مسلمانان و در عمل بى ایمان باشد دردى را دوا نمى کند نظیر گرگ صفتانى که در قیافه آدمند ولى به قول سعدى: تو کز محنت دیگران بى غمى نشاید که نامت نهند آدمى حضرت سجادعلیه السلام مى فرماید: «کسى که سیر بخوابد و نزدش مؤمن گرسنه اى باشد خداى عزّو جلّ گوید: «مَلائکَتى أشهِدُ کُم عَلى هذا العبد، أنّى قد أمَرتُه فَعَصانى، و أطاعَ غَیرى، وَ وَکلتُه إلى عَمَلِه، و عِزَّتى و جَلالى لا غَفَرتُ لَهُ أبداً»؛ فرشتگانم! درباره این بنده شما را شاهد و گواه مى گیرم، به راستى که به او دستور دادم و نافرمانى ام کرد و از دیگرى اطاعت کرد، و او را به خودش وانهادم [به او کمک نمى کنم ] به عزت و جلالم سوگند هیچ گاه او را نمى آمرزم. امام على علیه السلام: «مِن السّعادَةِ التوفیقُ لِصالِح الأعمال» توفیق کارهاى شایسته و نیکو، از سعادت و خوشبختى است.

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید......

ر راشدی — 2009-02-09T12:07:22+01:00

یکی ازمهم‏ترین آموزه‏های قرآن واهل بیت علیهم السلام خدمت‏به مردم ونیازمندان جامعه است.از دیدگاه مکتب حیاتبخش اهل بیت علیهم السلام خدمتگزاری به افرادجامعه،حدومرزی نداردویک دین باورحقیقی درتمام صحنه‏های زندگی باالهام ازرهبران آسمانی خویش میکوشدتاباری راازدوش دیگران برداردوخدمتی رابه بشر ارائه کند;گرچه فردمخدوم،هم کیش اونباشد،البته خدمت‏به اهل ایمان اهمیت ویژه‏ای دارد

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:
«اعلموا ان حوائج الناس الیکم من نعم الله علیکم فلاتملوا النعم فتتحول الی غیرکم; (1) بدانید نیازمندیهای مردم که [به شما مراجعه می‏کنند] از نعمتهای الهی است پس نعمتها را افسرده نسازید [یعنی مبادا با رنجاندن مردم نیازمند کفران نعمت کنید] که این وظیفه خدمت رسانی به دیگران محول خواهد شد .»
بزرگ رهبر جهان اسلام حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله در پیامی جهانی به پیروان خود چنین رهنمود می‏دهد:
«ایما مسلم خدم قوما من المسلمین الا اعطاه الله مثل عددهم خداما فی الجنة; (2) هر مسلمانی که به گروهی از مسلمانان خدمت کند خداوند متعال به تعداد آنان، خدمتگزارانی را در بهشت‏به او عطا خواهد کرد .»
اساسا یکی از مهم‏ترین آرزو و درخواستهای ائمه اطهار علیهم السلام از خداوند متعال توفیق خدمتگزاری به مردم بوده است و آنان این خواسته ارزشمند خویش را در قالب دعاها و سخنان گهربار خویش ابراز می‏نمودند . امام سجاد علیه السلام در دعای مکارم الاخلاق با پروردگار متعال چنین نجوا می‏فرماید:
«واجر للناس علی یدی الخیر ولاتمحقه بالمن (3) ; خداوندا! انجام کارهای خیر را برای مردم، به دست من اجرا کن و خدمات نیکم را با منت گزاری ضایع مگردان .»
رفع نیاز حاجتمندان و کمک به ارباب رجوع، از نکات قابل توجهی است که در جوامع حدیثی و منابع فقهی بخشهای مستقلی برای آن منظور شده است . «قضاء حاجة المؤمن‏» ، «خدمة المؤمن‏» ، «الاهتمام بامور المسلمین‏» ، «الطاف المؤمن و اکرامه‏» برخی از عناوین این ابواب است . در متن این گفتارهای سودمند، افزون بر ثوابهای اخروی خدمت رسانی، به نتایج پربار این صلت‏خداپسندانه در دنیا نیز اشاره شده است . در یکی از همین روایات، حضرت سیدالشهداء علیه السلام به خدمتگزاران راستین به مردم نوید می‏دهد:
«من نفس کربة مؤمن فرج الله عنه کرب الدنیا والاخرة (4) ; هر کس اندوهی رااز دل یکی از اهل ایمان بزداید، خداوند متعال غصه‏های دنیا و آخرت او را از میان برداشته [مشکلاتش را حل خواهد نمود ].» بنابراین خدمت رسانی در جامعه اسلامی، بویژه از سوی کارگزاران و مسئولان و صاحبان قدرت و مال و متنفذان، امری لازم و ضروری است . و شایسته است که هر مسلمان وظیفه شناس و مسئولیت‏پذیر در هر پست و مقامی که باشد در امر خدمت رسانی همت نماید و تلاش خود را مضاعف گرداند .
خاطر ناشاد را دلشاد کردن همت است
باغ آفت دیده را آباد کردن همت است
صید مرغان حرم کردن ندارد افتخار
طایری را از قفس آزاد کردن همت است
نان بریدن شیوه مردان والا نیست، نیست
نان برای نوع خود ایجاد کردن همت است
در زمان ناتوانی یاد یاران فخر نیست
روز قدرت از ضعیفی یاد کردن همت است
در این نوشتار سعی شده که عمل مقدس خدمت رسانی در سیره و سخن شاخص‏ترین الگوی خدمتگزاران، یعنی حضرت سیدالشهداء علیه السلام بررسی شده و برخی از زیباترین رفتارها و گفتارهای آن خادم راستین امت اسلام و جامعه بشری به خوانندگان بزرگوار عرضه شود; زیرا آن حضرت، پناه بی‏پناهان، دستگیر یتیمان و اسوه کامل خدمتگزاران است . حضرت مهدی علیه السلام در زیارت ناحیه مقدسه خطاب به آن بزرگوار می‏فرماید:
«کنت ربیع الایتام وعصمة الانام وعز الاسلام ومعدن الاحکام وحلیف الانعام; [ای جد بزرگوار!] تو بهار یتیمان، حافظ وپناه مردم، مایه سرافرازی اسلام، کانون احکام و معارف الهی و هم پیمان بخشش و احسان بودی .»
آری امام حسین علیه السلام نمونه بارز خدمتگزاری و خدمت رسانی به مردم دردمند بود، او با اعمال و رفتار خویش نه تنها گرهی رااز زندگی گرفتاران باز می‏کرد بلکه چگونه خدمت کردن به دیگران را به علاقه‏مندان خویش و بشر دوستان عالم عملا آموزش می‏داد .
آداب خدمت رسانی
در سیره امام حسین علیه السلام در زمینه خدمت رسانی نکات ظریفی وجود دارد که دقت‏بیشتر خادمان دلسوز را می‏طلبد . توجه به شخصیت و حیثیت افراد در امر خدمت رسانی از مهم‏ترین ویژگیهایی است که شایان توجه می‏باشد; چرا که اگر در ضمن اجرای نیکی و احسان و کمک به ارباب رجوع به عزت نفس و آبروی افراد بی‏توجهی شود، نه تنها عمل خدمت رسانی نتیجه مثبت نخواهد داد بلکه مایه انزجار و نفرت نیز خواهد بود . دراین صورت شیرین‏ترین ثمره خدمت‏به تلخ‏ترین خاطره‏ها تبدیل خواهد شد; به همین جهت، حضرت سیدالشهداء علیه السلام به این نکته لطیف توجه خاصی داشت و در مواجهه با نیازمندان این شیوه را رعایت می‏کرد . دو نمونه از رفتار آن حضرت را در این زمینه با هم می‏خوانیم:
1 . روزی شخصی از انصار برای حل مشکل خود به پیشگاه آن بزرگوار آمد . او هنوز لب به سخن نگشوده بود که امام علیه السلام از چهره نگران و سیمای گرفته او، دردها و رنجهای درونی‏اش را دریافت و به وی فرمود:
«یا اخا الانصار صن وجهک عن بذلة المسالة وارفع حاجتک فی رقعة فانی آت فیها ما سارک انشاءالله; ای برادر انصاری، خواسته‏ات را به صورت شفاهی مطرح نکن . خواسته خود را در کاغذی بنویس تا انشاءالله من با انجام دادن آن، موجبات خوشحالی تو را فراهم آورم .»
او نیز در نامه‏ای چنین نوشت:
«یااباعبدالله، من به فلانی پانصد دینار بدهکارم و او مرا تحت فشار قرار داده، با او صحبت کن تا به من مهلت دهد .»
امام نامه‏اش را مطالعه کرده و سپس به درون منزل رفت و کیسه‏ای حاوی هزار دینار آورد و به مرد انصاری داد و به او فرمود:
«پانصد دینار آن را به طلبکار خود پرداخت کن و بابقیه این پول به زندگی‏ات سامان ده .»
و در ادامه افزود:
«ولاترفع حاجتک الا الی احد ثلاثة: الی ذی دین، او مروة، او حسب، فاما ذوالدین فیصون دینه واما ذوالمروة فانه یستحیی لمروته واما ذوالحسب فیعلم انک لم تکرم وجهک ان تبذله له فی حاجتک فهو یصون وجهک ان یردک بغیر قضاء حاجتک (5) ; [ای برادر، اگر روزی گرفتار شدی] مشکل خود را به جز برای سه کس اظهار نکن:
1 . افراد دیندار; 2 . جوانمرد; 3 . انسانهایی که شرافت‏خانوادگی دارند .
دیندار برای حفظ دین خود [به تو یاری می‏رساند] و جوانمرد به سبب مردانگی خود حیا می‏کند [و به کارت رسیدگی می‏کند] و فرد اصیل و شریف نیز می‏داند که تو با رفتن نزد او از آبرویت مایه گذاشته‏ای و برای انجام دادن خواسته‏ات کوشیده، آبرو و شخصیت تو را حفظ می‏کند .»
2 . روزی مردی بینوا که بر اثر فشار زندگی جانش به لب رسیده و دستش از همه جا کوتاه شده بود به امید رسیدن به نوایی به مدینه آمد . او در آنجا از کریم‏ترین و سخی‏ترین فرد سؤال کرد .
به او گفته شد: حسین بن علی علیه السلام شریف‏ترین و سخی‏ترین فرد مدینه است . مرد بینوا در جستجوی آن امام بزرگوار به مسجد آمد و حضرت را در حال نماز دید . او در همان جا با خواندن ابیاتی خواسته‏اش را مطرح نمود:
«لم یخب الان من رجاک و من
حرک من دون بابک الحلقة‏»
«تا به حال ناامید و مایوس نشده هر کسی که به تو امید بسته و درب خانه‏ات را کوبیده است .»
«انت جواد وانت معتمد
ابوک قد کان قاتل الفسقة‏»
«تو بخشنده‏ای و تو مورد اعتمادی و پدرت نابود کننده افراد فاسق و تبهکار بود .»
امام حسین علیه السلام بعد از شنیدن سخنان وی رو به قنبر کرد و فرمود:
«آیا از مال حجاز چیزی بجای مانده است؟» قنبر گفت: «بلی، چهار هزار دینار داریم .» امام فرمود: «قنبر! آنها را حاضر کن که این شخص در مصرف آنها از ما سزاوارتر و نیازمندتر است .»
سپس امام به منزل رفت و ردای خود را - که از برد یمانی بود - از تن در آورد و دینارها را در آن پیچید و از لای در به آن مرد نیازمند داد و اشعار او را نیز با ابیاتی چنین پاسخ فرمود:
«خذها فانی الیک معتذر
واعلم بانی علیک ذوشفقة‏»
«اینها را از من قبول کن، من از تو عذر می‏خواهم و بدان که من برای تو مهربان هستم .»
«لو کان فی سیرنا الغداة عصا
امست‏سمانا علیک مندفعة‏» «اگر امروز قدرت و حکومتی داشتیم و دست ما بازتر بود، مطمئنا آسمان جود و رحمت ما بر تو ریزش می‏کرد .»
«لکن ریب الزمان ذوغیر
والکف منی قلیلة النفقة‏»
«ولی حوادث روزگار در حال دگرگونی و تغییر است و بخشش من اندک شده است .»
مرد نیازمند هدایای امام را از لای در گرفت و گریست . امام پرسید: «آیا عطای ما را کم شمردی؟» گفت: «نه، هرگز بلکه به این نکته می‏اندیشم که این دستان پرمهر و با سخاوت چگونه در زیر خاک پنهان خواهد شد (6) ! !»
رفتار دل‏پذیر
اگر در مواردی انسان نتواند نیاز حاجتمندی را برآورد، شایسته است که او را با زبان خوش و رفتاری دل‏انگیز راضی کند; چرا که برای خدمتگزار وظیفه شناس همیشه کمک مالی به درماندگان ممکن نیست; ولی او می‏تواند با رفتار دل‏پذیر خود، مرهمی بر زخم دردمندان، بگذارد; همچنان که رسول گرامی اسلام می‏فرماید:
«انکم لن تسعوا الناس باموالکم فسعوهم باخلاقکم; (7) شما هرگز نمی‏توانید همه مردم را با بذل مال [راضی کرده] و گشایشی در زندگی بر ایشان ایجاد کنید ولی با اخلاق خوشتان آنان را خشنود کنید .»
بر همین اساس، حضرت امام حسین علیه السلام گاهی که برایش رفع گرفتاری مستمندان مقدور نبود با گشاده رویی و رفتاری خوشایند مراجعان را راضی می‏فرمود . یکی از این مصادیق را مرور می‏کنیم:
آن حضرت نشسته بود که فرد نیازمندی به آن بزرگوار مراجعه کرد و اظهار داشت: ای پسر رسول خدا، به دادم برس! فلان شخص از من طلبکار است و می‏خواهد مرا زندانی کند . امام حسین علیه السلام فرمود: «والله ما عندی مال اقضی عنک; به خدا قسم! الان هیچ پولی ندارم که بدهی تو را پرداخت نمایم .»
مرد بدهکار گفت: «پس لااقل با او گفتگو کن شاید رایش عوض شود .»
امام فرمود: «من هیچ گونه آشنایی با طلبکار تو ندارم، اما از پدرم امیرمؤمنان علیه السلام شنیدم که می‏گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده است: «من سعی فی حاجة اخیه المؤمن فکانما عبدالله تسعة الاف سنة، صائما نهاره، قائما لیله; (8) هر کس در راه حل مشکل برادر ایمانی خود تلاش نماید چنان است که نه هزار سال خدا را عبادت کرده در حالی که روزها را روزه گرفته و شبها را به عبادت گذرانیده باشد .»
به همین جهت اگر نتوانیم خدمتی به نیازمندان بکنیم، رفتار خوشایند، می‏تواند تا حدودی از دردهای درونی افراد رنجور کاسته و موجب آسایش خاطر آنان باشد . شاعری خوش ذوق این نکته را چنین ترسیم کرده است:
آرزو دارم که گر گل نیستم، خاری نباشم
باربرداری زدوشی نیستم باری نباشم
گر چه نتوانم ستانم حق مظلومی ز ظالم
باری این خواهم که همکار ستمکاری نباشم
نیستم گر نوشدارویی برای دردمندی
نیز بابی دست و پایی نیش جراری نباشم
امام حسین علیه السلام و بیماران نیازمند
عیادت از بیماران نیازمند از ویژگیهای مهم سالار شهیدان بود . آن حضرت با ملاقات آنان علاوه بر دلجویی و تسکین آلام روحی و جسمی بیماران و دردمندان، به مشکلات مادی و اقتصادی آنان نیز رسیدگی می‏کرد; چرا که مریضهای فقیر و مستمند بیش از آنکه در اندیشه سلامتی خود باشند به فکر بدهکاریها و نیازهای مادی خود هستند و این مشکل از نظر روحی و روانی شدیدا آنان را می‏آزارد . به همین جهت‏بر افراد توانمند و مرفه جامعه مسلمین لازم است که به این موارد توجه بیشتری داشته باشند و همچنان که در فکر رفاه و آسایش خود و خانواده‏هایشان هستند در اندیشه این گروه دردمند نیز باشند .
«ابن شهر آشوب‏» می‏نویسد:
«روزی امام حسین علیه السلام به ملاقات بیماری بدهکار به نام اسامة بن زید رفت . او در بستر بیماری آه و زاری می‏کرد و مکرر می‏گفت: ای وای از دست غم و اندوه! حضرت از او پرسید: چه اندوهی داری؟ اسامة گفت: بدهکارم و غم و غصه شصت هزار درهم قرض، تمام وجودم را فرا گرفته است . امام حسین علیه السلام فرمود: ناراحت نباش! من بدهیهای تو را پرداخت می‏کنم . اسامة گفت: می‏ترسم قبل از پرداخت‏بدهیهایم بمیرم . حضرت فرمود: من تمام بدهی هایت را قبل از مرگ تو می‏پردازم .
حضرت اباعبدالله علیه السلام همچنان که وعده داده بود قبل از مرگ اسامة تمام قرضهای وی را پرداخت (9) .»
خدمت‏به ضعیفان و یتیمان
امام حسین علیه السلام بسان همه پیشوایان معصوم در خدمت رسانی به محرومان و یتیمان، برنامه ویژه‏ای داشت و آن حضرت منتظر نمی‏ماند که یتیمی به او مراجعه کرده، نیازهایش را بازگو کند . سرور آزادگان جهان برای رسیدن به درجات خدمتگزاران حقیقی، خود پیشقدم می‏شد و به طور ناشناس و در دل شبهای تاریک به رفع مشکلات یتیمان، بیوه زنان و محرومان جامعه می‏پرداخت . او همچون پدر ارجمندش حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام آن چنان در این امر مهم اهتمام داشت و کار خود را به صورت غیر محسوس انجام می‏داد که تا قبل از شهادتش مردم عادی از یتیم نوازی و خدمات محرومیت زدایی آن جناب آگاهی نداشتند .
«شعیب بن عبدالرحمن خزاعی‏» در این زمینه می‏گوید: «بعد از حماسه عاشورا، مردان قبیله بنی اسد - هنگامی که خواستند جسد مطهر حضرت سیدالشهداء علیه السلام را دفن کنند - بر دوش آن حضرت، اثر زخمی یافتند که کاملا از جراحتهای جنگی متفاوت بود; زخم کهنه‏ای بود که هیچ شباهتی به زخمهای روز عاشورا نداشت . از امام سجاد علیه السلام در این مورد سؤال کردند . آن حضرت در پاسخ فرمود:
«هذا مما ینقل الجراب علی ظهره الی منازل الارامل والیتامی; (10) این زخم بر اثر حمل کیسه‏های غذا و به دوش کشیدن هیزم به خانه‏های بیوه زنان و یتیمان است .»
شهریاری که به شب برقع پوش
می‏کشد بار گدایان بر دوش
ناشناسی که به تاریکی شب
می‏برد نان یتیمان عرب
خدمت‏به قدر معرفت
در سیره امام حسین علیه السلام خدمت رسانی به هر کسی به اندازه معرفت اوست . زیرا پرسودترین سرمایه هر کسی گوهر معرفت و علم و ادب است و تمام امور زندگی و فلسفه خلقت انسان برای وصول به این مقام است و این سرمایه جاویدان - برخلاف سرمایه‏های مادی - در دنیا و عقبی با انسان همراه است .
همچنان که گفته‏اند:
گوهر معرفت‏آموز که با خود ببری
که نصیب دگران است نصاب زر و سیم
شخصی به حضور پیشوای سوم آمد و عرض کرد: «ای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله، من خون بهایی را عهده‏دار شده‏ام اما در پرداخت آن ناتوانم . به ناچار پیش خود فکر کردم این مشکل را با کریم‏ترین مردم عصر در میان بگذارم و هر چه جستجو کردم کریم‏تر از شما نیافتم .»
امام علیه السلام به او فرمود: «ای برادر! من سه سؤال از تو می‏کنم; اگر یکی را پاسخ دادی 13 بدهی‏ات را می‏پردازم و اگر دو تا را جواب گفتی 23 و اگر همه را صحیح پاسخ دادی تمام بدهی‏ات را خواهم پرداخت!!!»
مرد ناتوان با لحنی عاجزانه گفت: «ای فرزند رسول الله! آیا شخصی مثل شما - که از خاندان علم و شرف و فضیلت هستی - از کسی مثل من سؤال می‏کند؟!»
امام حسین علیه السلام فرمود: «بلی، از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می‏فرمود: المعروف بقدر المعرفة، نیکی [و خدمت‏به دیگران] به قدر معرفت [آنها] ست .»
مرد گفت: «در این صورت هر چه می‏خواهی بپرس!» و امام با آن مرد چنین گفتگو کرد:
- «کدام عمل، فضیلت‏بیشتری دارد؟»
- «ایمان به خدا»
- «راه نجات از هلاکت چیست؟»
- «اعتماد به خدا»
- «آرایش و زیبایی حقیقی افراد در چیست؟»
- «علم و دانشی که با حلم و بردباری توام باشد .»
- «اگر آن نبود؟»
- «ثروتی که با انصاف و مروت همراه باشد .»
- «اگر آن هم نبود؟»
- «فقر و محرومیتی که با صبر و پایداری تحمل شود .»
- «اگر آن هم نباشد؟»
- «در این صورت بهتر است‏بلایی از آسمان آمده، چنین فردی را نابود کند که او شایسته همین است .»
در اینجا امام حسین علیه السلام خندید و مبلغ هزار دینار به وی عطا کرد . آنگاه انگشتر مبارکش را که نگینی به ارزش دویست درهم داشت‏به عطایش افزود و فرمود: «یا اعرابی! اعط الذهب الی غرمائک واصرف الخاتم فی نفقتک; ای مرد عرب، طلا رابه طلبکارانت‏بده و انگشتر را در مصارف شخصی خود خرج کن .»
مرد بدهکار با خوشحالی تمام هدیه امام را گرفت و در حالی که آیه «الله اعلم حیث‏یجعل رسالته‏» را قرائت می‏کرد، از حضور امام حسین علیه السلام مرخص شد . (11)
هشدار به مسئولان
سرور آزادگان جهان، اندکی قبل از هلاکت معاویه، در خطبه‏ای حساس و تاریخی در سرزمین منا به مسئولان جامعه اسلامی و عالمان و حاکمانی که در اجتماع نقش مؤثری دارند، اما در مورد خدمت رسانی به فقرا، محرومان و نیازمندان جامعه کوتاهی می‏کنند سخنانی هشدار دهنده بیان می‏فرماید و نکات مهمی را در این زمینه به آنان یادآور می‏شود .
آن حضرت در بخشی از سخنان خود به تضییع حقوق مستضعفان و محرومان جامعه اشاره می‏فرماید و از بی‏توجهی مسئولان جامعه به مسائل خدماتی انتقاد می‏کند و می‏فرماید:
«فاما حق الضعفاء فضیعتم واما حقکم بزعمکم فطلبتم، فلا مالا بذلتموه، ولا نفسا خاطرتم بها للذی خلقها و لاعشیرة عادیتموه فی ذات الله، انتم تتمنون علی الله جنته ومجاورة رسله وامانا من عذابه؟! ;
[شما ای بزرگان و مسئولان جامعه!] حق ضعیفان را پایمال نمودید و آنچه را که حق خود تصور می‏کردید طلب کردید ولی در راه خدا نه مالی بخشش کردید و نه جانتان را به مخاطره انداختید و نه از اقوام و بستگان خود برای رضای خدا بریدید . آیا [با این پرونده سیاه و اعمال زشت] بهشت‏خداوند و همجواری پیامبران او را آرزو می‏کنید و با این حال می‏خواهید از عذاب خدا در امان بمانید؟!»
سالار شهیدان در فراز دیگری از کلمات بیدارگرانه و کوبنده خود به وضعیت اسف بار و نابسامان مستضعفان و بیچارگان می‏پردازد و می‏فرماید:
«وقد ترون عهود الله منقوضة فلا تفزعون وانتم لبعض ذمم آبائکم تقرعون وذمة رسول الله مخفورة، و العمی والبکم والزمن فی المدائن مهملة لاترحمون و لافی منزلتکم تعملون ولامن عمل فیها تعنون وبالادهان والمصانعة عند الظلمة تامنون; (12)
شما می‏بینید که پیمانهای الهی شکسته می‏شود ولی هیچ فریاد نمی‏کشید در حالی که برای بعضی از پیمانهای پدرانتان آشفته خاطر می‏شوید . اینک پیمانهای رسول خدا صلی الله علیه و آله مورد بی‏اعتنایی قرار گرفته و نابینایان، اشخاص کر و زمینگیر در همه شهرها بی‏سرپرست مانده‏اند، به آنان رحم نمی‏کنید و مطابق شان و منزلت‏خود عمل نمی‏کنید و به کسانی که در این راه خدمت می‏کنند توجه نمی‏کنید و با چرب زبانی و سازش با ستمکاران خود را در حاشیه امن قرار داده‏اید .»
امام حسین علیه السلام خودداری از رسیدگی به محرومان و نیازمندان را از بدترین صفات حاکمان می‏دانست و همواره می‏فرمود:
«شر خصال الملوک: الجبن من الاعداء والقسوة علی الضعفاء والبخل عند الاعطاء; (13) بدترین صفات حاکمان، ترس از دشمنان، قساوت بر ضعیفان و خودداری از بخشش در موقع عطا می‏باشد .»
آن حضرت علاوه بر حمایتهای عملی خویش از محرومان جامعه بر ضرورت خدمت رسانی به نیازمندان تاکید کرده، در گفتارها و اشعارش این اعتقاد خود را ابراز می‏نمود .
نمونه‏ای از اشعار آن بزرگوار را می‏خوانیم:
«اذا جادت الدنیا علیک فجدبها
علی الناس طرا قبل ان تتفلت‏»
«آنگاه که دنیا به تو روی خوش نشان داد [و برایت امکاناتی فراهم شد] تو هم از آن به نفع نیازمندان و مستمندان بهره گیر، قبل از آنکه از دستت‏بیرون رود .»
فلا الجود یفنیها اذا هی اقبلت
ولا البخل یبقیهااذا ما تولت‏»
(14) «نه بخشش تو آن را - هر گاه به تو روی آورد - از بین خواهد برد و نه بخل تو، آن را - هر گاه به تو پشت کند - باقی خواهد گذاشت .»
آثار خدمتگزاری
حضرت حسین بن علی علیه السلام برای توسعه امر خدمت‏رسانی در جامعه، مردم را از آثار این امر مقدس آگاه کرده، می‏فرماید:
«فمن تعجل لاخیه خیرا وجده اذا قدم علیه غدا ومن اراد الله تبارک وتعالی بالصنیعة الی اخیه کافاه بها فی وقت‏حاجته وصرف عنه من بلاء الدنیا ما هو اکثر منه ومن نفس کربة مؤمن فرج الله عنه کرب الدنیا والآخرة; (15) هر کس برای نیکی [و خدمت‏رسانی] به برادر خود بشتابد فردا نتیجه آن را خواهد دید و کسی که برای خدا به برادر دینی خود یاری نماید خداوند او را به هنگام نیازمندی یاری خواهد کرد و بیشتر از آن او را از بلاها و گرفتاریها دور خواهد ساخت و آن کسی که اندوه و غم را از دل مؤمنی بر طرف نماید، خداوند متعال غم و غصه‏های دنیا و آخرت [او] را برطرف خواهد نمود .»
مهم‏ترین شرط خدمتگزاری
در خدمتگزاری به مردم یک شرط اساسی وجود دارد که بدون آن عمل نیک، ارزش واقعی خود را از دست‏خواهد داد و آن اینکه خدمت‏به مردم باید از راه صحیح و پاکیزه انجام پذیرد . و بر اساس تقوا و پاکدامنی و برای خدا باشد وگرنه خدمت رسانی به خاطر مقاصد نفسانی و هواهای شیطانی هیچ گونه تاثیری نخواهد داشت; چرا که عمل خیر باید از راه خیر و نیک انجام پذیرد; همچنان که خداوند متعال می‏فرماید:
«انما یتقبل الله من المتقین‏» (16) ; «خداوند متعال فقط از پرهیزگاران [اعمال نیک] را می‏پذیرد .»
در این راستا امام حسین علیه السلام رهنمودهای ارزنده‏ای به جامعه بشری عرضه نموده است . هنگامی که به آن حضرت خبر دادند «عبدالله بن عامر» - از کارگزاران بنی امیه - چنین و چنان صدقه داده و عده زیادی برده آزاد کرده است، امام علیه السلام فرمود:
«مثل عبدالله بن عامر همانند کسی است که از حاجیان و راهیان خانه خدا سرقت کرده و سپس اموال دزدی را صدقه می‏دهد .» آنگاه افزود:
«انما الصدقة الطیبة صدقه من عرق فیها جبینه واغبر فیها وجهه; صدقه پاکیزه، صدقه کسی است که در راه کسب آن پیشانی‏اش عرق کرده و صورتش غبارآلود شده است .»

انسان دوستی و خدمت به مردم در دین اسلام

ر راشدی — 2009-02-09T12:06:39+01:00

در جوهره ادیان الهی محبت نسبت به انسان نهفته است و اساس تربیت اجتماعی اسلام انسان دوستی است ، در مکتب اسلام هدایت بالا ترین خدمت به انسان است و هدایت گری کوششی است در جهت احیای انسان . و در سخن امام صادق (ع) آمده است : احیای انسان در حقیقت رهانیدن او از گمراهی ، و گمراه کردنش در حکم کشتن اوست .

حُسن اخلاق و معاشرت از دیگر شیوه هایی است که اسلام به عموم انسان ها سفارش کرده است . پیامبر اکرم (ص) می فرماید : شما با دارایی خود نمی توانید مردم را زیر پوشش در آورید پس با اخلاقتان آن ها را پوشش دهید . همچنین . پیامبر اکرم (ص) محبوب ترین مردم نزد خداوند را سودمندترین مردم برای مردم معرفی می کند . امام علی (ع) می فرماید : کسی که به مردم رحم نکند از رحمت خداوند بی نصیب است .

مسئولیت شناسی در جامعه اسلامی مسائل مادی و امور معنوی را شامل می شود ، بر این اساس آحاد جامعه اسلامی باید در مسائل مادی و معنوی و مصالح مشترک انسانی یار و غمخوار یکدیگر باشند و با برخورد مسئولانه در حل مشکلات بکوشند . پیامبر اکرم (ص) می فرماید : کسی که نسبت به امور مسلمانان احساس مسئولیت نکند از جرگه مسلمانان خارج است .

تاثیر خدمتگزاری روی فرد خدمتگزار چگونه است؟

ر راشدی — 2009-02-09T12:04:53+01:00

هر کس ز کار خلق یکى عقده وا کند ایزد هزار عقده ز کارش رها کند
صدها فرشته بوسه بر آن دست مى‏زنند کز کار خلق یکى گره بسته وا کند

مرد جوانی پدر پیرش مریض شد . او پدرش را که بیماریش شدت گرفته بود ، در گوشه ی جاده ای رها کرد و از آن جا دور شد . پیرمرد ساعت ها کنار جاده افتاده بود و به زحمت نفس های آخرش را می کشید . رهگذران از ترس مسری بودن بیماری پیرمرد و برای فرار از دردسر ، بی اعتنا به ناله های او ، راه خود را می گرفتند و می رفتند .عارفی از آن جاده عبور می کرد ، به محض دیدن پیرمرد ، او را به دوش گرفت تا ببرد و درمانش کند . رهگذری به طعنه به عارف گفت : این پیرمرد فقیر است و بیمار و مرگش نیز نزدیک ، نه از او سودی به تو می رسد و نه کمک تو تغییری در اوضاع این پیرمرد به وجود می آورد . پسرش هم او را در این جا به حال خود رها کرده و رفته است . تو برای چه به او کمک می کنی؟ عارف گفت : من به او کمک نمی کنم ، بلکه به خودم کمک می کنم ؛ اگر من هم مانند پسرش و رهگذران او را به حال خود رها کنم ، چگونه رو به آسمان برگردانم و از خالق هستی تقاضای هم صحبتی داشته باشم ؛ من به خودم کمک می کنم .

هر گاه انسان به دیگران خدمت می کند و مشکلی از مشکلات آنان را بر می دارد ، چه لذتی شیرین تر و زیباتر از این وجود دارد که در خود احساس شعف و نشاط و با ارزش بودن می کند و خود را به خدای خویش نزدیک می بیند ، چنان که امام علی (ع) می فرماید : کسى که دلى را شاد کند خداوند عوض آن شادى و خرّمى، برایش لطف و خوشى معنوى مى‏آفریند که بر اثر انجام کارهاى نیک به او روى مى‏آورد . در جهان‏بینی اسلامی، علّت تشویق به کارهای پسندیده آن است که علاوه بر دیگران در درجه اوّل خود شخص از دریافت برکات این اعمال خیر برخوردار می‏شود. رسول اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در اشاره به نتیجه کمک به دیگران می‏فرمایند: «تا زمانی که انسان مؤمن در کمک و خدمت به برادر مؤمنخود کوشا باشد، خداوند نیز او را کمک و یاری خواهد کرد . تلاش برای خدمت به هم‏نوعان و برادران دینی، آثار و برکات فراوان دنیوی و اخروی برای انسان در پی دارد، از امام صادق علیه‏السلام نقل شده است که: «هر کس در پی برطرف‏سازی نیازهای برادران دینی قدم بردارد خداوند پاداش‏های ویژه‏ای به او عطا می‏کند. که از جمله آن‏هاست آمرزش برخی از گناهان او، دست‏یابی به بعضی کمالات برتر و رسیدن به مقام و منزلت شفیع بودن » . از پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله سؤال شد: چه کسی نزد خداوند محبوب‏تر است؟ پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: آن‏که نفعش به انسان‏ها بیش‏تر برسد. اگر چه همه کارهای انسان وقتی با هدف اطاعت از دستورات الهی انجام گیرد، عبادت محسوب می‏شوند و انسان با انجام آن‏ها، مستحقّ پاداش نیکی از خداوند می‏شود، ولی مراتب اعمال عبادی با یکدیگر بسیار متفاوت است و برخی از آن‏ها در مقایسه با سایر کارها، از اهمیت بیش‏تر و در نتیجه پاداشی افزون‏تر برخوردارند. از مجموعه تعابیری که در روایات درباره خدمت به مردم و یاری رساندن به آن‏ها شده است، برتری این عمل نسبت به عبادات مستحبی‏ مانند اعتکاف، طواف کعبه ، روزه مستحبی و... به خوبی معلوم می‏شود. در روایتی پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرمایند: «به خدا قسم که برآوردن یک حاجت مؤمن، از روزه یک ماه و اعتکاف یک ماه در مسجد برتر است». البتّه این قبیل از تعابیر، به معنای نفی فضیلت عبادات یا کوچک شمردن آن‏ها نیست، بلکه تبیین اهمیت خدمت‏رسانی به مردم بوده و گرنه هر عمل عبادی، جایگاه و اهمیت خاص خود را داراست. حضرت على علیه‏السلام نیز مى‏فرماید:به همه مردم نیکى کن؛ چرا که ارزش هیچ عملى در پیشگاه خداوند سبحان با فضیلت کارهاى نیک برابرى نمى‏کند. ره آاوردهاى خدمت رسانى در همین دنیا حمایت و یارى مردم را به خود جلب می کنند ، اعتبار اجتماعى پیدا مى‏کنند ، مورد ستایش و تحسین مردم قرار می گیرند ، آوازه آنان بلند مى‏شود .

سخنان امام علی (ع) گواه ما در این مورد است که می فرماید :

- مَنْ اَحْسَنَ اِلَى النّاسِ حَسُنَتْ عَواقِبُهُ وَ سَهُلَتْ لَهُ طُرُقُهُ ، هر کس به مردم، نیکى کند، عاقبتش نیکو مى‏شود و کارهایش به آسانى انجام مى‏گیرد

- کَثْرَةُ اصْطِناعِ الْمَعْرُوفِ تَزیدُ فِى الْعُمْرِ وَ تَنْشُرُ الذِّکْرَ ، فراوانى کار نیک، عمر (نیکوکار) را زیاد و یاد و آوازه‏اش را منتشر مى‏کند

- مَنْ کَثُرَ اِحْسانُهُ کَثُرَ خَدَمُهُ وَ اَعْوانُهُ ، کسى که فراوان نیکى کند، خدمتگزاران و یارانش فراوان شوند .

پاداشهایى از قبیل آمرزش گناهان، ورود به بهشت، دریافت مدال و درجه بهشتى، ثبات قدم و ایمنى در قیامت، برخوردارى از شفاعت و غیر اینها بیانگر میزان ارزندگى خدمتگزارى است . امام صادق علیه‏السلام فرمود: هر مؤمنى که براى برآوردن حاجت برادر مؤمن خود گام بردارد خداوند براى هر قدمى یک ثواب مى‏نویسد و یک گناه از او کم مى‏کند و یک درجه در بهشت به مقام او مى‏افزاید همچنین فرمود: کسى که یکى از خواسته‏هاى برادر دینى خود را برآورد خداوند بزرگ روز قیامت صدهزار خواسته او را برمى‏آورد که نخستین آنها بهشت است. در جاى دیگر فرمود: هر مسلمانى که حاجت مسلمان دیگر را برآورد خداوند متعال به او ندا دهد که ثواب تو با من است و به کمتر از بهشت براى تو راضى نمى‏شوم .

خدمت رسانى یکى از بهترین راههاى تقرب به خداى سبحان است و هر کارى که انسان را در رسیدن به این کمال یارى کند ارزشمند است .بدون شک حمایت الهى بدرقه راه خدمتگزاران به مردم است و خادمان به مردم از حمایت و کمک خداوند برخوردار و همواره در پناه او خواهند بود. پیامبر اکرم(ص) در این مورد ، مى‏فرماید : اِنَّ اللّهَ فى عَوْنِ الْعَبْدِ مادامَ الْعَبْدُ فى عَوْنِ اَخیه ، همانا بنده تا وقتى که در راه کمک رسانى به برادر دینى‏اش باشد خدایش کمک مى‏فرماید .

بزرگوارى و سرورى؛ خدمت به مردم در روح خدمتگزار تأثیر گذاشته، احساس بزرگى و بزرگوارى و شخصیت اجتماعى را برایش به ارمغان مى‏آورد و در انجام مسئولیت‏ها و مأموریتهاى محوّله موفقش مى‏کند . به قول صائب تبریزی:

ای رهروی که خیر به مردم رسانده‏ای آسوده رو، که بار تو بر دوش سائل است

آنان که در راه خیر کوشایند، بندگان خاصّ پروردگارند که توفیق خدمت یافته‏اند. مدال «خدمت» بر سینه دارند و دلی پرمهر در آغوش، گروه خونشان با مردم یکی است و همسایه دیوار به دیوار غم‏ها و شادی‏های مردمند. بار مردم را می‏بندند و گره از کارشان می‏گشایند. خدمت بی منّت را عبادت می‏دانند واجر و پاداش را تنها از خدا می‏خواهند، پرکارانِ کم ادّعایند، نه پرمدّعاهای کم کار! شعار را کار نمی‏دانند و کار را هم عار نمی‏شمارند. هر چه دارند، از مال و مقام و نفوذ و وجهه و دانش و توان و تخصّص، وقف بندگان خدا می‏کنند و این وقف‏نامه را به امضای خدا می‏رسانند و از اسارت دنیا رها می‏شوند. بازگشت ثمره احسان به خویشتن، هم در دنیاست، هم در آخرت. امّا از آنجا که آخرت سرای پاداش است، بیشترین رجوعِ ثمرات را باید در آنجا جست . به قول صائب تبریزی :

تیره روزان جهان را به چراغی دریاب تا پس از مرگ، تو را شمع مزاری باشد

ابوحمزه ثمالی از امام علی بن الحسین علیه السلام چنین نقل کرد:

«من قصی لاخیه حاجة فبحاجة الله بدا ... ; کسی که یک حاجت‏برادرش را برآورد خداوند صد حاجت او را برآورد . کسی که اندوهی را از دل برادرش بردارد، خداوند اندوه روز قیامت را از او برطرف سازد; هر قدر هم که زیاد باشد . و هر کس برادرش را که در مقابل ستمکار قرار گرفته است، یاری دهد، خدا او را هنگام عبور از صراط یاری می‏کند، در وقتی که قدمها می‏لغزد . و کسی که به دنبال نیاز برادر مؤمنش برود و با برآوردن حاجتش او را شاد کند، چنان است که رسول خدا را مسرور کرده است . و هر کس او را سیراب کند، خدا او را از شراب سر به مهر بهشتی سیراب می‏سازد . و هر کس گرسنگی او را با طعام برطرف کند، خدا او را از میوه‏های بهشتی سیر می‏کند . و هر کس برهنگی او را بپوشاند خدا او را با جامه‏های زربافت و حریر می‏پوشاند . و اگر با اینکه برهنه نیست، او را لباسی بپوشاند، پیوسته در حفظ خدا است تا هنگامی که نخی از آن جامه بر تن او باشد . و کسی که کار مهم برادرش را کفایت کند، خداوند پسران بهشتی را خدمتگزار او می‏سازد . و کسی که او را بر مرکبی سوار کند، خدا او را در قیامت‏بر ناقه‏ای بهشتی سوار می‏کند که فرشتگان به آن می‏بالند . و هر کس مؤمنی را هنگام مردنش دفن کند، گویا او را از ولادت تا مرگ پوشانده است . و هر کس او را همسری دهد که مایه انس و آرامش باشد، خداوند برای او در قبر مونسی به شکل محبوب‏ترین افراد خانواده‏اش قرار می‏دهد . و کسی که برادر مؤمن بیمارش را عیادت کند، فرشتگان دور او را می‏گیرند و دعا می‏کنند تا وقتی که از آنجا بیرون رود و به او می‏گویند: «خوشا به حالت و بهشت گوارایت!» به خدا سوگند برآوردن حاجت مؤمن در پیشگاه خدا محبوب‏تر از دو ماه روزه پی در پی با اعتکاف آن دو ماه در ماه حرام است . (ثواب الاعمال و عقاب‏الاعمال، ص 325 (

تاثیر خدمتگزاری روی فرد خدمتگزار از منظری دیگر

ر راشدی — 2009-02-09T12:03:37+01:00

خدمت کردن و خدمت گزاری به مردم خدمت به خداست. اگر خدا را دوست داری بندگان خدا را خدمت گزار باش و بدان که اگر بنده ای را شاد کنی هزار بار بهتر از آن است که شب و روز به ورد و ذکر مشغول باشی.
مومن در بینش و نگرش قرآنی کسی است که به همه آفریده ها به عنوان موجودات مستحق خدمت می نگرد و اگر دست به دعا و نیایش برداشت از خداوند می خواهد که هر گرسنه ای از انسان و غیر انسان و یا کافر و مومن سیر کند و هر بی پوشاکی را بپوشاند و هر بینوایی را نوا و هر بی پناهی را پناه و هر اسیری را آزاد سازد.

خدمت به آفریده های الهی که آدمی را به بالاترین سطح کمال بشری می رساند و افزون بر انجام تکلیف و ماموریت و وظیفه خلافت الهی شخص را به عالی ترین درجات بالا می برد. یکی از عناصر قواعد اخلاقی مجموعه جهان خدمت است. که برای به نتیجه رسیدن تکامل بشریت وجود آن لازم خواهد بود ، در واقع آنچه در سطح رفتاری فرد لازم می آید خدمت کردن است نه به دلیل اینکه ما را آدمهای خوبی بدانند بلکه برای اینکه بدون خدمت کردن هیچ کس امکان رشد را نمی یابد .یکی از فاکتورهای که باید همیشه در نظر داشت این است که باید خدمت را از نیکوکاری جدا نمود ، در واقع خدمت عملی سخاوتمندانه و کمک از یک فرد به فرد دیگر در موقعیتی برابر است در حالی که نیکوکاری بخشش از سوی کسی است که دارد به کسی که ندارد.در یک زندگی معقول نیکوکاری جای خود را به خدمت می دهد و در نتیجه یک رابطه دوجانبه ایجاد می شود و در این ارتباط ، هم دریافت و هم ایثار هر دو باهم صورت می گیرد در واقع ما در حال خدمت خودخواهی را نابود می کنیم و تساوی خود را با دیگران برقرار می سازیم. برخی از لوازم خدمت برای یک شخص :1- معرفت نفس: در مرحله اول ابتدا باید شخص توانایی ها و استعدادهای خود را بشناسد و قوای خود را در جهت خدمت به کار گیرد.2- درک : شخص باید به این درک برسد که هیچ کس نمی تواند ضرورت اساسی خدمت را در زندگی بشر انکار کند . و خدمت را به عنوان یک اصل برای زندگی بهتر بپذیرد.3- عشق : بدون عشق انجام هیچ کاری نتیجه مطلوب را نمی دهد. شخص خادم می بایست عشق به همدوستی همنوعی و خدمت به دیگران را در خود پرورش دهد و حس خودخواهی را در خود تا حد امکان کاهش دهد.4- اراده : داشتن اراده سالم بستگی به رشد و تکامل لازم در معرفت نفس یا حب نفس دارد. و نتیجه یک اراده آزاد انسانی خدمت به همنوع است.

منبع: کتاب روان‌شناسی معنوی با اندکی تغییرات

تاثیر خدمت بر عدالت اجتماعی

ر راشدی — 2009-02-09T12:02:36+01:00

خدمت وسیله ای است برای اجرای عدالت در جامعه وسیله ای که با آن می توان جامعه ای را متحول کرد تا آنجا که دیگر نشانی از ظلم و بی عدالتی در آن نباشد ، با خدمت صادقانه می توان جامعه ای را از بحران و فقر نجات داد اما مشکل اینجاست که خدمت صادقانه و با میل و رغبت کم پیدا می شود و اکثر افراد فقط به فکر درآمد خود هستند و این یک مشکل به شمار میرود و این ریشه در آموزش تربیتی افراد دارد.

خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی که فرد در آن قرار می گیرد نقش مهمی در آموزش مفهوم خدمت گزاری در افراد دارد حالا اگر خانواده از فرد بخواهد که فقط به فکر خود باش و همین را به وی بیاموزد نتیجه این می شود که آن فرد با بی رغبتی و صرفا به خاطر درآمد کاری انجام دهد و در نتیجه خدمت رسانی به طور کامل اجرا نمی شود ولی اگر افراد در خانواده ای رشد یابند که در آن به خدمت کردن به مردم تشویق می شوند در نتیجه آنها این را وظیفه ی خود می دانند و سعی می کنند به نحو احسن کار خود را انجام دهند.

مدرسه نیز به عنوان محل آموزش و تربیت افراد نقش مهمی در این امر دارند زیرا فرد بعد از خانواده در محیط مدرسه قرار می گیرد و مدرسه نیز در حد توان خود برای تربیت افراد تلاش می کند و اثر اساسی بر تمایلات شخصی فرد می گزارد حتی می تواند جریان غلطی که توسط خانواده در فرد به وجود آمده را نیز اصلاح کند.

جامعه هم با راهنمایی کردن افراد به آنها در پیدا کردن راه درست کمک می کند و شیوه های مختلفی هم در این رابطه دارد که می توان رسانه ها را که مهمترین آنها هستند را نام برد.

منبع :

چکیده ای از کتاب تعلیم و تربیت در اسلام نوشته ی شهید مرتضی مطهری

تاثیر خدمت گزاری بر فرد و اجتماع

ر راشدی — 2009-02-09T12:00:14+01:00

بی شک خداوند متعال هر آن چه آفریده ، از کوه و دشت و جنگل و دریا گرفته تا انسان ها و حیوانات ، همه را نعمت قرار داده است . به تعبیر اهل فن ، این عالم دارای نظام هماهنگی است که اجزاء آن با یکدیگر ارتباط و هماهنگی دارند ؛ به واقع نظام احسن بر عالم حاکم است و هر چیز در جای خود قرار گرفته است و همه آفریده ها ، در ارتباط تنگاتنگی که با هم دارند ، به یکدیگر بهره می رسانند . طبق این اصل ، انسان ها در راستای هدفی که خداوند برای زندگی آن ها در نظر گرفته - که از آن به کمال انسان تعبیر می گردد – باید برای یکدیگر مفید واقع شوند و به همدیگر کمک نمایند . انسان ها می توانند خود را برای دیگران نعمت قرار دهند تا دیگران از آن ها استفاده کنند

انجام هر نوع عمل خیر یا ارتکاب گناه ، بازتاب های دنیایی دارد و اثر آن ، در این دنیا مشاهده خواهد شد تا درس عبرتی برای دیگران باشد و دیگر این که مردم به سوی رعایت انصاف و انجام کارهای نیک در زندگی هدایت شوند و از آن جمله است خدمت به مردم ، چنان که شاعر می فرماید :

این جهان کوه است و فعل ما ، صدا سوی ما آید صداها را ، ندا

اگر توانمندی دست افتاده ای را بگیرد ، توانمندی دیگر دست او را در افتادگی خواهد گرفت

خداوند متعال می فرماید :

« یااَیّها اَلناسُ إِنَّما بَغیکُم عَلی" أَنفُسِکُم » سوره یونس آیه 23

ای مردم ! حتماً نتایج سرکشی و ستم گری هایتان به خودتان بر می گردد .

امام علی علیه السلام فرمود : کسی که برای برادرش چاه بکند ، خداوند او را در همان چاه می افکند

تو چاهی کنده در رَه تا که خلقی را در اندازی نیندیشی از آن روزی که خود را در میان ، بینی ؟

در میان روابط گوناگون اجتماع ، خدمت به مردم ، از نظر اسلام احترام خاصی دارد . در سخنان پیشوایان بزرگ اسلام نیزتأکید شده که اهمیت دادن به خدمت به دیگران و محترم شمردن آن ، موجب رضای خداوند ، قبولی اعمال و عبادات و خیر دنیا و آخرت است . پیامبر اسلام (ص) به ابوذر فرمودند: ای اباذر، هرچه می توانی در انجام کارهای خیر و اعمال نیک بکوش و اگر از دست تو بر نمی آید که برای مردم ، کاری و خدمتی انجام دهی لا اقل با روی باز و چهره‎ی گشاده با آنان روبه رو شو.» باید با دست و زبان ، قلم و قدم و با کمک های مادی و مالی به انسان های نیازمندِ به کمک ، خدمت نمود تا در حوادث و رویدادها بتوان دست نیاز به سوی خالق یکتا دراز نموده و تقاضای رحمت و رأفت کرد .

کسی که می خواهد در مواقع گرفتاری و سختی از نصرت و یاری دیگران برخوردار باشد و مورد خذلان قرار نگیرد ، حتماً باید کمک به دیگران را مورد توجه قرار دهد ، چرا که کم اعتنایی و بی توجهی به درد دیگران موجب محروم ماندن از یاری و نصرت آنان می گردد . و چه خوش گفت شاعر شیرین سخن که :

تو نیکی میکن و در دجله انداز که ایزد در بیابانت دهد باز

خدمت به دیگران موجب آبادانی خانه و دیار می شود و عمر را طولانی می کند ، چرا که خداوند هیچ کار نیکی را بی اجر نخواهد گذاشت ، انسان های خدمت گزار به مردم ، در دل ها نفوذ می کنند و دیگران به چشم قهرمان به آن ها نگاه می کنند ،قهرمانان الگوی جامعه هستند و رفتار آنان سرمشق دیگران می شود و به این ترتیب خدمت به دیگران به یک هنجار اجتماعی تبدیل خواهد شد و موجبات سعادت جامعه را فراهم خواهد کرد . از طرفی وقتی خدمت به دیگران به یک ارزش اجتماعی تبدیل شود ، انسان های نیازمند نیز به تکاپو خواهند افتاد که نه تنها مشکلات خود را حل کنند و دست نیاز به سوی کسی دراز نکنند بلکه با خدمت به دیگران خود را به عنوان قهرمان خدمت گزاری معرفی کنند . در جامعه ای که همه به فکر کمک و خدمت به انسان ها باشند فاصله طبقاتی از بین می رود ، صفت برتری طلبی در عده ای ، تن پروری و محتاج دیگران شدن در گروهی و خیلی از انحرافات و کج روی هایی که ناشی از فقر و تهی دستی است از بین می رود . انسان های عالم و دانشمند ، علم و دانش خود را به دیگران می آموزند و زمینه از بین رفتن جهل و نادانی فراهم می شود و اجتماع به سوی پیشرفت و دوری از ضعف فرهنگی خواهد رفت و صد البته جامعه آگاه و دانا به مراتب بهتر از اجتماعی است که گروهی در آن عالم به علوم باشند و دیگران در جهل و نادانی . علامه مجلسی(ره) می فرماید : «علماء به هر مقدار که در علم و کمال کاملتر باشند باید به همان میزان، نسبت به مردم مهربان تر و همین مهربانی و دلسوزی است که آنها را به خدمتگذاری می کشاند و عالم باید بوسیله‎ی تواضع و خدمت و مهربانی در دلهای مردم راه پیدا کند و قلوب مردم را به طرف خود جلب کند تا بتواند آنها را هدایت کند وگرنه در هدایت مردم توفیقی به دست نمی آورد و این را تجربه ثابت کرده است.»[1] . خدمت به مردم ، روح امید و طراوت را در جامعه موجب می شود و بساری از مشکلات روحی و روانی موجود در جامعه را از بین می برد چرا که بسیاری از بیماری های مغزی و قلبی در نتیجه گرفتاری های روحی و روانی و نداشتن اعصاب سالم به وجود می آیند ، کمک به دیگران و برطرف شدن مشکلات ، زمینه ساز آرامش ، آسایش و رفاه است و افراد سالم و شاد هستند که جامعه شاداب را می سازند .

بهترین زندگی اجتماعی ، و عالی ترین تمدن انسانی ، آن تمدنی است که حقوق و حدود افراد جامعه بر مبنای حق و انصاف تعیین شده باشد و به علاوه مردمش به نسبت ، دارای لیاقت و شایستگی بیشتری باشند . در زندگی اجتماعی ، همه مردم از فواید تعاون و همکاری های عمومی برخوردارند و به شایستگی راه تکامل را می پیمایند ، در تمدن عالی انسانی ، تمام افراد جامعه دارای آزادی فردی هستند و می توانند آزادانه در راه اصلاح و رستگاری خود گام بردارند .

از دیگر آثار و نتایج خدمت کردن نفوذ در دل هاست که موجبات نزدیکی و رفاقت و دوستی انسان ها را موجب می شود ، انسان در تمام دوران زندگی ، از کودکی جوانی تا روزگار کهولت و پیری همواره نیازمند رفاقت و دوستی دیگران است . رفقا و دوستان نه تنها با هم انس می گیرند و با مصاحبت و هم نشینی ، موجبات شادمانی و نشاط یکدیگر را فراهم می سازند ، بلکه هر دوستی ، در امور مادی و معنوی رفیق خود نفوذ می کند و هر یک دانسته و ندانسته روی عقاید و اخلاق و رفتار و گفتار دیگری اثر می گذارند .

خدمت گزاری به مردم باعث اعتماد به نفس و تحکیم شخصیت است و به انسان عزت و شرف می بخشد ، سعی و کوشش در کمک به دیگران نشانه ی وظیفه شناسی اجتماعی است و مهر و محبت دیگران را در پی دارد . خدمت گزاری مایه ی سریلندی و افتخار و از عوامل سازگاری اجتماعی است . بدون شک اغراق نیست اگر بگوییم خدمت به خلق موجب، نام و آوازه نیک ، فرزندان صالح ،رزق و روزی فراوان و با برکت ،

شفاعت پیامبر (ص) و ائمه (ع) و اولیاء ، سربلندی و افتخار در دنیا و آخرت و عاقبت به خیر شدن می شود .

خدمت به مردم در کلام امام خمینی (ره):

ر راشدی — 2009-02-09T11:58:53+01:00

همه ما خدمت گزار مردم هستیم و مملکت ما احتیاج به خدمت گزار دارد ؛ احتیاج دارد که اشخاص فهیم ، اشخاص فعال در این کشور خدمت بکنند . خدا را در همه امور ، شما حاضر بدانید ، ما از اینجا خواهیم رفت ، هیچ شکی نیست ، من زودتر و شما هم بعداً می آیید ، این مسئله ای نیست . باید فکر این را بکنیم که حالا که رفتیم ، آن جا از ما می پرسند که شمایی که رییس جمهور بودید برای مردم چه کردید ؟ شمایی که وزیر بودید برای مردم چه کردید ؟ شمایی که وکیل بودید برای مردم چه کردید ؟ ملت را می پرسند که شما برای اسلام چه کردید ؟ عمده این است که ما آن جا آبرو داشته باشیم .

کسانی که واقعاً دلشان برای اسلام و کشورشان می تپد ، متوجه این باشند که پست ، میزان نیست ، مقام میزان نیست رئیس دولت یا رئیس مجلس بودن میزان نیست ، این مقامات تمام می شود ؛ آنی که هست خدمت است . آدم متعهد در هر جا باشد ، اگر دید خدمتش خوب است آن جا ، بیشتر دل گرم است . یعنی هدف این باشد که خدمت بکند ، نه هدفش این باشد که مقام داشته باشد .

اگر همه وزارت خانه ها ، هر کسی که متصدی یک وزارتخانه است ، وزارت خانه خودش را بنا بر این بگذارد که اصلاح کند به نفع مردم ، به طوری که مردم وقتی که در آن وزارت خانه وارد می شوند با رضایت خاطر ، با اطمینان خاطر بیرون بیایند . اگر این طور بشود ، بلا اشکال مردم حاضرند . مردم ، مردم خوبی هستند . ما از مردم تشکر باید بکنیم ، ما همه مرهون آن ها هستیم . عمده این است که ما هم بتوانیم خدمت متقابل بکنیم . باید از مرحله لفظ و شعار بیرون برویم و به مرحله عمل برسیم ؛ یعنی هر وزیری در وزارت خانه خودش واقعاً بین خودش و خدا ، خودش را موظف بداند به این که آن پرسنل آن جا را ، هر کس در تحت نظر او هست ، آن ها را بسیج کند به این که با مردم رفتار خوب بکنند و با مردم رفتار سالم داشته باشند . آن هایی که درصدد این اند که برای کشور خدمت بکنند ، آن ها را دستشان را باز بگذارید خدمت بکنند. من هم دعاگوی شما هستم و امیدوارم که موفق باشید به این که برای خدا خدمت کنید ، برای اسلام خدمت کنید ، برای پیشبرد مقاصد اسلام و کشور خودتان خدمت بکنید .

سخنان ریاست محترم جمهوری در مورد خدمت گزاری

ر راشدی — 2009-02-09T11:54:45+01:00

رئیس جمهور : بالاترین افتخار درنظام اسلامی خدمت به مردم است/ مبادا نسبت به مراجعه و تقاضای یک فرد بی احترامی شود . رئیس جمهور، صمیمی ترین، پاک ترین، مومن ترین، شجاع ترین، انقلابی ترین و آرمانی ترین ملت دنیا را ملت ایران دانست و گفت : بالاترین افتخار درنظام اسلامی خدمت به مردم است. به گزارش خبرنگار مهر، دکتر محمود احمدی نژاد که شب گذشته در چهارمین گردهمایی مدیران دفاتر بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات دستگاه های اجرایی و استاندارهای سراسر کشور که در نهاد ریاست جمهوری برگزار شد، سخن می گفت، اظهار داشت: ما در برآورده کردن تقاضاهای مردم نباید سخت بگیریم فرض را باید بر نیاز هر چند که اگر شخص نیازمند نباشد ، بگذاریم . وی افزود: هر کسی که به سوی این دولت آمد و اعلام نیاز کرد هر میزان که شد به او کمک کنید، کسی حق ندارد به شخصی که به دولت اسلامی اعلام نیاز می کند، دست خالی برگرداند. رئیس جمهور با تاکید بر اینکه صاحبان حقیقی این کشور وانقلاب و سرمایه گذاران اصلی این سرزمین آحاد مردم ایران هستند گفت: به دلایل گوناگون خدمت به مردم بالاترین ارزش است. مردمی که بیشترین سرمایه گذاری را برای برپایی نظام اسلامی، عزت و تمامیت ارضی ما انجام داده اند و می دهند.

دکتر احمدی نژاد گفت: بدون تردید ملت ایران بهترین ملت عالم است، هم به لحاظ واقعیت هایی که می بینید و هم به شهادت امام (ره) و پیامبران ما زیرا حقیقت این است که ملت ایران جزء صمیمی ترین، پاکترین، انقلابی ترین، آرمانی ترین ملت های دنیاست که این امر جزء بزرگترین سرمایه های نظام ما به حساب می آید. وی با بیان اینکه خدمت به مردم در دو سطح انجام می گیرد، خدمات کلان کشوری به مردم در مباحث سیاسی، خارجی، فرهنگی، هنری، شبکه حمل و نقل، آب، به شمار می رود که بسیار مهم و لازم و ارزشمند است که نوع نگاه برنامه ریزان ما و نقطه تمرکز ما به این بخش است.

رئیس جمهوری در عین حال، سطح دوم خدمت به مردم را رفع نیازهای تک تک مردم خواند و گفت: در این دولت به هیچ وجه نباید بزرگی و ابعاد کارهای اول ما را از دومی غافل کند زیرا هر دو به اندازه هم اهمیت دارند . دکتر احمدی نژاد تصریح کرد: وقتی یک نفر می آید و شما مشکل آن را حل می کنید در اصل باعث شده اید تا مشکل یک خانواده حل شود زیرا تک تک مردم در این جامعه برای ما مهم هستند. وی ادامه داد: ما نمی توانیم بگوییم وقتی به یک قسمت کشور رسیده ایم و نیازهای آنان را برآورده کرده ایم حال در گوشه ای دیگر مشکلی وجود دارد عیبی ندارد، درست نیست زیرا این نگاه به طور کلی غلط است. رئیس جمهوری با اشاره به نامه های مردمی که در دو سال گذشته به نهاد ریاست جمهوری ارسال شده است، گفت: اگر خوب همت شود و تمامی اعضای دولت بسیج شوند می شود به بیش از 7 میلیون نامه ای که به نهاد ریاست جمهوری آمده است، پاسخ بگوییم این کار، کار بزرگی است که می شود با همت یکدیگر آن را انجام داد. دکتر احمدی نژاد خطاب به حاضرین گفت: مبادا مراجعه یک فرد به شما باعث شود به آن بی احترامی کنید زیرا تک تک این نامه ها برگ عبور صراط شماست. رئیس قوه مجریه همچنین در پاسخ به انتقاد برخی از افراد و گروه ها مبنی بر اینکه دولت نهم، دولتی است که به کارهای کلان کشور رسیدگی نمی کند و دریافت بیش از 7 میلیون نامه نشانگر این موضوع است، گفت: کسانی که نگاهشان مادی است و خیال می کنند مدیران این دولت باید لباس شیک بپوشند و قیافه بگیرند نداریم . ما به دنبال حل مشکلات مردم هستیم. وی گفت: در این دولت مدیران باید بروند و در بین مردم قرار بگیرند، اگر این روابط را برداریم دیگر از روابط انسانی و اجتماعی چه می ماند، ضمن اینکه هیچ گاه نیازهای انسان پایان نمی یابد.

دکتر احمدی نژاد خاطر نشان کرد: متاسفانه امروز در همین دنیا مادی هستند افرادی که خود را در معرض مردم قرار نمی دهند گرچه مردم هم امید خیری از این گونه مدیران ندارند که بخواهند با آنان صحبت کنند. رئیس جمهوری اظهار داشت: اینکه می گویند کاری در این دولت صورت نگرفته که باعث شده مردم نامه می دهند درست نیست، بله مشکل وجود دارد که از گذشته به ما به ارث رسیده است زیرا مردم به مسئولان حاضر امید خیر دارند به همین دلیل است که نامه می نویسند و مسئولان نیز دلسوزانه به نامه های آنان پاسخ می دهند. وی ادامه داد: ما از آنهایی نیستیم که بگوییم دولت تقاضای مردم را بالا برده است اگر این طور هم باشد خوب است زیرا خداوند خیر و برکت می دهد. رئیس قوه مجریه خطاب به مدیران حاضر گفت: شما باید در سلسله مراتب کاری کنید وقتی مردم وارد سیستم اداری می شوند با اطمینان خاطر وارد شوند و مسئول را شخصی راه انداز کار خود بدانند زیرا همه ما یک ملت هستیم. دکتر احمدی نژاد در ادامه پیگیری نامه ها را یک وظیفه خواند و گفت: پیگیری نامه ها باید به طور پیوسته باشد بدانید که باز شدن گره های مشکلات مردم باعث می شود شما اعتلا در عالم پیدا کنید. وی ادامه داد: شما باید تلاش کنید تا کارها به روز باشد هفتگی به بنده گزارش دهید، دلیلی ندارد که مدیری سر بالا جواب دهد و بر سر کار باشد برود و در خانه اش بنشیند. رئیس جمهوری برقراری ارتباط آسان را یکی از برنامه های آینده مدیران دفاتر بازرسی و پاسخگویی به نام های مردمی خواند و گفت: باید طرحی را راه اندازی کنید تا مردم بتوانند با یک شماره به راحتی با شما ارتباط برقرار کنند و بنده نیز بتوانم تقاضاها را از طریق سیستمی که در دفتر خود نصب می شود ببینم. دکتر احمدی نژاد گفت: بنده وقتی 150 نامه می بینم و می خوانم سر حال تر می شوم ، در شهرداری نیز دوستان شاهد این موضوع بودند. رئیس قوه مجریه در ادامه به آغاز دور دوم سفرهای استانی بعد از ماه مبارک رمضان اشاره کرد و گفت: پیش از آغاز دور دوم سفرها شما مشکلات را به طور دقیق مشخص کنید تا بنده و وزرا بنشینیم و آنها را حل کنیم ، اگر هم لازم شد یک روز بیشتر در استان می مانیم و با ملاقات مردمی مشکلات مردم را هر چه سریعتر حل کنیم. وی در پایان گفت: شما مدیران دفاتر بازرسی و پاسخگویی به نامه ها و شکایات مردمی باید این فرهنگ را در سیستم خود وارد کنید تا یک گام به جلو حرکت کنید تا این حرکت ما در کشور نهادینه شود. احمدی نژاد تاکید کرد : پیگیری نامه‌ها باید پیوسته و دقیق باشد و باید عادل‌ترین افراد به آنان رسیدگی کنند تا پیگیریهای بعدی سهل و روان باشد تا مسئولین بتوانند آنها را حل کنند .

منبع : خبرگزاری مهر

نباید از مسیر خدمتگذاری به مردم منحرف شویم

ر راشدی — 2009-02-09T11:51:36+01:00

به گزارش خبرگزاری فارس، علیرضا زاكانی نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی طی سخنانی در باره موضوع «انتخابات ریاست جمهوری افق‌های پیش‌رو» كه در دفتر هفته‌نامه یالثارات الحسین برگزار شد گفت: اصولگرایان باید مرزبندی‌های خود را بطور مشخص با افرادی كه به دنبال مصادره مبانی اسلام به نفع جمهوریت بودند حفظ كنند؛ چرا كه توجه برخی از دوم خردادی‌ها و عناصر ساختار شكن آن به بیگانه است و همان زمزمه‌هایی كه در گذشته داشتند امروز به نوعی دیگر تكرار می‌شود لذا نباید مرزبندی خود را در عرصه انتخابات با دوم خردادی‌ها مخدوش كنیم.
وی با بیان اینكه اگر امروز وارد عرصه انتخابات شویم باید وقت خود را صرف دعواهای انتخابی كنیم گفت: در حال حاضر در جریان اصولگرا 6 تا 7 نفر داعیه‌دار انتخابات هستند و باید تلاش شود بیش از گذشته به مردم خدمت كنیم و تا زمان قانونی انتخابات وارد این عرصه نشویم و تلاش كنیم تا كشور را در مدار اصولگرایی حفظ كنیم.

زاکانی گفت:‌ انتخابات آینده با توجه به شرایط موجود اهمیت بسیاری دارد و جریانهای اصولگرا آزمون سختی را در پیش دارند كه اگر بدون توجه به لوازم این آزمون وارد عرصه شوند آسیب‌های زیادی را متحمل می‌شوند كه در گذشته نیز مانند انتخابات شورای سوم شهر تهران این آسیب‌ها را متحمل شدند.
وی افزود: جریان اصولگرا باید به اصول و ارزشها دقت كند و تلاش كند تا این گفتمان در جامعه چه در بُعد داخلی و خارجی اجرا شود و توجه به اصول و بهره‌گیری از گفتمان انقلاب، امام راحل و مقام معظم رهبری یك اصل اساسی است كه باید در همه رفتارهای اصولگرایان مدنظر قرار گیرد.
نماینده تهران در مجلس در ادامه اظهار داشت: امروز اصول و ارزشها در جامعه ما احیا شده است و تاریخ نشان داده است كه هر زمان از این اصول و ارزشها فاصله گرفتیم ضربه شدیدی خوردیم.

زاكانی با بیان اینكه حفظ مرزبندی با جریان‌های رقیب برای جریان اصولگرا بسیار مهم است اظهار داشت: با تعریف درست دایره اصولگرایی كه با نگاه امام راحل و مقام معظم رهبری شكل می‌گیرد باید مرزبندی‌های شدیدی را با رقبای خود در نظر بگیریم و طرح‌هایی همچون تشكیل دولت وحدت ملی مرز ما را با دوم خردادی‌ها را از بین می‌برد و باعث ایجاد غبار در فضای جامعه می‌شود.

وی افزود: اصولگرایان باید مرزبندی‌های خود را بطور مشخص با افرادی كه به دنبال مصادره مبانی اسلام به جمهوریت بودند حفظ كنند؛ چرا كه توجه برخی از دوم خردادی‌ها و عناصر ساختار شكن آن به بیگانه است و همان زمزمه‌هایی كه در گذشته داشتند امروز به نوعی دیگر تكرار می‌شود لذا نباید مرزبندی خود را در عرصه انتخابات با دوم خردادی‌ها مخدوش كنیم.
نماینده تهران در مجلس با بیان اینكه آسیب‌های جدیدی‌ را در جریان اصولگرایان شاهد هستیم كه كارآمدی ما را جلوه نمی‌دهد گفت: امروز اختلافاتی كه در میان اصولگرایان وجود دارد ظرفیت اصلی اصولگرایان را در خدمتگذاری نشان نمی‌دهد و اجازه نمی‌دهد كه این ظرفیت در اختیار مردم قرار بگیرد مانند دعواهایی كه بین مجلس و دولت، شهرداری و دولت و یا بالعكس وجود دارد باعث می‌شود كه مردم از ظرفیت‌های موجود بی‌بهره بمانند.
زاكانی در ادامه اظهار داشت: امروز افرادی خارج از دایره قدرت تلاش می‌كنند تا بار دیگر قدرت را تصاحب كنند و ما باید رفتارهایمان به گونه‌ای باشد كه از مسیر خدمتگذاری به مردم منحرف نشویم و تلاشمان در جهت خدمت بیشتر به مردم باشد.
وی با بیان اینكه اگر امروز وارد عرصه انتخابات شویم باید وقت خود را صرف دعواهای انتخابی كنیم گفت: در حال حاضر در جریان اصولگرا 6 تا 7 نفر داعیه‌دار انتخابات هستند و باید تلاش شود بیش از گذشته به مردم خدمت كنیم و تا زمان قانونی انتخابات وارد این عرصه نشویم و تلاش كنیم تا كشور را در مدار اصولگرایی حفظ كنیم.
نماینده تهران در مجلس با اشاره به اینكه نباید در جامعه سیاه‌نمایی شود اظهار داشت: امروز مشكلات متعددی در جامعه وجود دارد بخشی از این مشكلات داخلی و بخشی دیگر خارجی است و برخی تلاش می‌كنند كه عوامل خارجی بوجود آورنده این مشكلات را به اصولگرایان نسبت دهند در حالی كه این دلایل به اصولگرایان مربوط نیست و تلاش ما این است كه دلایل داخلی بوجود آورنده این مشكلات را مرتفع كنیم و نباید فراموش كنیم كه پیشرفت‌های زیادی هم در كشور صورت گرفته است.
زاكانی در ادامه اظهار داشت: باید همه مسئولان در همه قوا دست به دست هم دهند تا به مردم خدمت بیشتری كنیم و باید بدانید كه مردم در انتخابات آینده فرد اصلح را انتخاب می‌كنند و نیازی به داشتن ستادهای انتخاباتی متعدد نیست چرا كه دولت تا امروز توفیقات زیادی داشته و باید این توفیقات را افزایش دهد.
وی با طرح این سؤال كه برای نهادینه كردن اصول و ارزشها در جامعه چه كارهایی باید انجام شود؟ گفت: باید همه ما در دولت و مجلس تلاشمان براین باشد كه دایره خدمتگذاری به مردم را افزایش دهیم و از دعواهای خرد و كلان و دعواهای حیدری نعمتی خودداری كنیم.
نماینده تهران در مجلس با اشاره به ضربه وارد شده به اصولگرایان در انتخابات شورای شهر سوم تهران گفت:‌ در این انتخابات عده‌ای از اصولگرایان اصل وحدت را نقض كردند و خروجی این امر واگذاری 7 استان به رقبایمان بود چرا كه در بیشتر استانها ما با چندین لیست وارد انتخابات شدیم اما رقبایمان فقط با یك لیست پا به عرصه انتخابات گذاشتند به همین دلیل ما ضربه‌ نسبتاً بدی را در انتخابات شورای سوم تجربه كردیم.
زاكانی در ادامه اظهار داشت: این تجربه كه در انتخابات شورای شهر سوم توسط اصولگرایان كسب شد باعث شد تا در انتخابات مجلس هشتم با وحدت كامل و تنها با یك لیست وارد عرصه انتخابات شویم.
وی با بیان اینكه در مقابل ما عوامل تفرقه بسیاری وجود دارد گفت: در مسیری كه روبرویمان قرار دارد باید مراقب عوامل تفرقه باشیم تا این عوامل جایگزین انسجام اصولگرایان نشود و باید به یك سازوكار مطلوب توجه كنیم كه آفات گذشته در این سازوكار وجود نداشته باشد.

زاکانی گفت:‌ ما باید از مسئولیت‌هایی كه در دست داریم در جهت خدمت به مردم استفاده كنیم و آنها را در این جهت فعال كنیم.
وی با بیان اینكه اشكالاتی در مجموع حركت به برخی اصولگرایان وجود دارد اظهار داشت: برخی اصولگرایان در سطح پایین خودشان را تنزل می‌دهند و یكی از عوامل وحدت ما توجه به اصول و ارزشهای انقلاب است كه تعریف آن را از ولایت فقیه گرفته‌ایم و به وسیله همین ارزشها وارد شدن به صحنه انتخابات وظیفه ما است.
نماینده تهران در مجلس در ادامه افزود:‌ در جریان اصولگرایی عده‌ای طرفدار لاریجانی، حدادعادل، قالیباف، احمدی‌نژاد و رضایی و یا دیگران می‌شوند و این امر ظرفیت اصولگرایان را برای مقابله با دوم خردادی‌ها كاهش می‌دهد و صرف بحث‌وجدل با خودی‌ها می‌شود و امروز در جریان اصولگرایی نیازمند یك سطح بصیرت بالایی هستیم و پرهیز از دعواهای خردوكلان وظیفه اصولگرایان در همه مقاطع است.
زاكانی در ادامه اظهار داشت: اگر كارنامه عملی ما در نگاه مردم مورد قبول نباشد و وقت ما صرف دعواهای كوچك و بزرگ شود مردم از جریان فعلی هم ناامید می‌شوند.
وی در ادامه با بیان اینكه اصلاح‌طلبان و دوم خردادی‌ها خواهان این هستند كه اصولگرایان از همین امروز وارد مسائل انتخاباتی شوند گفت: رقبای ما دوست دارند تا اصولگرایان از همین امروز چندین ستاد انتخاباتی تشكیل دهند و در این میان دعواهای حیدری نعمتی برای سهم‌خواهی از انتخابات بوجود آید تا ما از خدمت به مردم غافل شویم اما باید با همت بیشتری به مردم خدمت كنیم و مطمئن باشیم كه مردم در آینده خدمتگذار واقعی خود را انتخاب خواهند كرد.
نماینده مردم در تهران در ادامه در پاسخ به سؤالی در خصوص دانشگاه آزاد گفت: ما اصل دانشگاه آزاد را نفی نمی‌كنیم اما نقد و اشكالات زیادی بر مدیریت این دانشگاه وجود دارد و یكی از دانشگاه‌هایی كه در مقابل تحقیق و تفحص مجلس مقاومت كرد، دانشگاه آزاد بود و اولین نتیجه اصلاح این دانشگاه نصیب دانشجویان و خانواده‌های آنها می‌شود.
زاكانی به یكی از دیگر از تخلفات رئیس دانشگاه آزاد اشاره كرد و افزود: این دانشگاه كارمندان خود را از قانون كار خارج كرده است و امروز هر كاری و هر ظلمی كه بخواهد نسبت به آنها روا می‌دارند.
وی افزود: بحث فسادهای مالی و تصرف‌ زمین‌های متعدد از جمله زمین‌های آقای هادوی و جیرفت از جمله تخلفات مسئولان این دانشگاه است كه هزاران هكتار زمین در مناطق مختلف را به طور غیرقانونی به تصرف درآورده است.
رئیس هیئت تحقیق و تفحص از دانشگاه‌ها با اشاره به خواسته‌های امام خمینی (ره) از دانشگاه آزاد در زمان تاسیس، گفت:‌ توقعات و خواسته‌های امام خمینی (ره) در هنگام تأسیس این دانشگاه با وضعیت امروزی این دانشگاه از زمین تا آسمان متفاوت است و عكس خواسته‌های امام (ره) از این دانشگاه امروز در حال اجرا است.
زاكانی در ادامه اظهار داشت: آقای جاسبی همه اموال و همه سمت‌ها و دارایی‌های خود را در دفتر اسناد رسمی 601 به اسم برادر خود عباس جاسبی كرده است و این یكی دیگر از تخلفات رئیس دانشگاه آزاد است.
وی در پایان با اشاره به پاسخ جاسبی به تحقیق و تفحص مجلس، گفت: كمیته تحقیق و تفحص از دانشگاهها اسناد و مدارك موجود از تخلفات دانشگاه آزاد را برای آقای جاسبی ارسال كرد تا اگر در مورد آنها توضیحی دارد به این كمیته ارائه كند اما ایشان در پاسخ خود یك مشت فحش و بد و بیراه تحویل ما داد كه حتی این پاسخ هم مستقیم به كمیته تحقیق و تفحص ارسال نشد و پاسخ ایشان را در میان نمایندگان ملاحضه كردیم.

رستگاری در بندگی خدا و خدمت به خلق اوست

ر راشدی — 2009-02-09T11:50:48+01:00

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَافْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ

ای کسانی که ایمان آورده اید، رکوع کنید و سجود به جا آورید و پروردگارتان را عبادت کنید و کار نیک انجام دهید، شاید رستگار شوید.

رکوع علامت ادب است و سجده برای قرب و نزدیکی است و عبودیت و بندگی جانِ عبادت است برای رستگاری. در این میدان، تنها عبادت به معنای خاصش مطرح نیست؛ که خدمت به خلق و کارهای نیک نیز شرط است. به بیان دیگر، انسان رستگار یعنی انسانی کامل و انسان کامل یعنی انسانی که واجد همة ارزشهای انسانی باشد.
رشد جامع: شرط رسیدن به کمال انسانی
رشدِ یک بُعدی نه تنها فضیلت و کمال محسوب نمی شود، بلکه اغلب موجب انحرافات جدی می شود. برخی فقط در عبادت و زهد به حد افراط پیش می روند و اسلام و مسلمانی را منحصر به مسجد و دعا و ذکر... می کنند. البته اینها از ارزشهای انکارناپذیر است؛ اما افراط در آنها ارزشهای دیگر را محو خواهد کرد. خدمت به خلق نیز از ارزشهای مسلّم است که اگر به حد افراط و به این نتیجه برسد که «عبادت بجز خدمت خلق نیست»، خواسته یا ناخواسته به ارزشهایی چون علم و جهاد و عبادت... لطمه می زند. عشق و عرفان نیز اگر تنها ارزش انسانی معرفی شود به عقل و آگاهی و تلاش و عمل صدمه می زند. در مقابل، عقل نیز اگر تنها ارزش تلقی شود به شهود و عبادت و معرفت ضربه می زند. باید گفت انسان کامل انسانی است که همچون امام علی (ع) ، که جامع الاضداد بود، عبادت و زهد و خدمت به خلق و آزادی و عشق و عقل و عدالت خواهی و بالاخره و همة ارزشها را در حدّ عالی و هماهنگ باهم داشته باشد.
قال رسول اللّه: « السَّعادَةُ کُلُّ السَّعادَةِ طُولُ العُمرِ فی طاعَةِ اللّهِ .» (تمام خوش بختی و رستگاری طول عمری است که در فرمانبرداری خدا بگذرد.)
امام علی بن ابیطالب (ع) در دعای کمیل عرضه می دارند: « یارَبِّ یارَبِّ یارَبِّ قَوِّعَلی خِدمَتِکَ جَوارِحی وَ اشدُد عَلَی العَزیمَةِ جَوانِحی وَهَب لِیَ الجِدَّ فی خَشیَتِکَ وَالدَّوامَ فِی الاتِّصالِ بِخِدمَتِکَ حَتّی اَسرَحَ اِلَیکَ فی مَیادینِ السّابِقینَ وَ اُسرِعَ اِلَیکَ فِی البارِزینَ و... » (ای پروردگار من، ای پروردگار من، ای پروردگار من، اعضایم را در خدمتت توانا کن و درونم را بر تصمیمم ببند و در ترست به من کوشش بخش و پایداری در پیوستگی خدمتت تا در میدانهای پیشتازان برایت برانم و در میان پیشروان به کویت بشتابم و در میان مشتاقان به قربتت با اشتیاق ترین باشم و مانند مخلصان به تو نزدیک شوم و چون اهل یقین از تو بترسم و در آستانت با مؤمنان گرد آیم.)

منبع : پایگاه اطلاع رسانی رادیو قران (http://radio.irib.ir/quran

داستان هایی از زندگی بزرگان در خدمت به مردم

ر راشدی — 2009-02-09T11:48:25+01:00

از مرحوم صاحب جواهر نقل شده است که اگر خداوند جان را بگیرد و سپس به تو باز گرداند و یا این که به تو بگویند که تا چند روز دیگر زنده هستی چه می کنی ؟ آیا به عبادت و نماز صرف می گذارنی یا کار دیگر انجام می دهی ؟ آن بزرگوار می فرماید که این مدت را به خدمت خلق خدا مشغول می شوم ولو اگر شده در کنار در منزل می نشینم و برای کسانی که استخاره می خواهند استخاره می گیرم.

یک روز حضرت موسی بن عمران علیه السلام دعا کرد ،خدایا اگر تو انسان بودی چه عبادتی را انجام می دادی؟البته منظور موسی علیه السلام این بود که بداند کدام عبادت بیشتر مطلوب خداست . خداوند متعال وحی فرمود :ای موسی اگر مخلوق بودم خدمت به خلق می کردم ،اما برای خدا . موسی فهمید که بهترین عبادت ها خدمت به خلق خداست .

در «کافی» در جلد دوم ،در باب سعی در رفع حاجت مومن نقل کرده است :«روزی صفوان در محضر امام صادق علیه السلام نشسته بود که ناگهان مردی که برایش گرفتاری پیش آمده بود به خدمت حضرت رسید و گرفتاریش را شرح داد . امام صادق علیه السلام به صفوان دستور فرمودند که فورا حرکت کن و برادر ایمانی خویش را در کارش یاری کن .صفوان رفت و پس از توفیق در اصلاح کار و حل مشکل او به پیش حضرت بازگشت . امام در مورد کار او سوال نمودند . صفوان گفت:خدا اصلاح کرد . خطاب بدان که همین کار به ظاهر کوچک و حاجتی که برآوردی و وقت کمی از تو گرفت از هفت شوط طواف دور کعبه محبوب تر و برتر است .

سپس امام صادق علیه السلاماین چنین فرموده خویش ادامه دادند :مردی گرفتاری داشت . حضور امام حسن علیه السلام رفت و از ایشان استمداد نمود . امام حسن علیه السلام بی درنگ کفش ها را پوشیده و راه افتادند . در بین راه به حضرت امام حسین علیه السلام رسیدند در حالی که ایشان مشغول نماز بوند . امام حسن علیه السلام به آن فرمود : تو چگونه از حسین علیه السلام غفلت نمودی و پیش ایشان او نرفتی؟ گفت:من اول می خواستم پیش ایشان بروم و از ایشان در کارم کمک بطلبم، ولی چون گفتند ایشان اعتکاف کرده اند و نمی توانند از مسجد خارج شوند .خدمتشان نرفتم. امام حسن علیه السلام فرمودند که اگر توفیق بر آوردن حاجت تو برایش دست داده بود از یک ماه اعتکاف برایش بهتر بود.»

علامه سید مهدی بحرالعلوم(ره): سید جواد عاملی صاحب مفتاح الکرامه از شاگردان علامه است. شبی موقع صرف شام، علامه‎ی بحرالعلوم سید را به منزل خویش احضار کرده و وقتی شاگرد به منزل استاد می رسد می بیند استاد کنار سفره نشسته و دست به غذا نمی زند. با خشم شاگرد را مورد عتاب قرار داده می فرماید: سید جواد! از خدا نمی ترسی، از خدا شرم نداری؟ شاگرد که متحیر مانده، تقصیر خود را از استاد جویا می شود؟ خلاصه قضیه به این صورت بوده که سید جواد همسایه‎ای داشته که هفت شبانه روز چیزی برای خوردن نداشته‎اند و خرما از بقّال قرض می کرده و روز هفتم دیگر بقّال به او قرض نداده و شرمنده شده است. شاگرد اظهار بی اطلاعی می کند. علامه او را مورد توبیخ قرار می دهد که همه‎ی داد و فریاد‎های من برای این است که چرا اطلاع نداشتی وگرنه، اگر با خبر بودی و کمک نمی کردی مسلمان نبودی و یهودی بودی. سپس سینی غذای بزرگی را که آماده کرده بود و مقداری پول به شاگرد می دهد، تا به همسایه‎اش برساند.»1
ملا احمد مقدس اردبیلی(ره): در گران سالی، تمام طعامهای خود را با فقراء تقسیم می کرد و برای خودش نیز مثل سهم یک فقیر برمی داشت، تا وقتی زوجه‎اش بر آشفت که چرا در چنین سالی فرزندان خود را بی آذوقه می گذاری؟ ایشان بدون اینکه جوابی دهد برای اعتکاف به مسجد کوفه رفت و در همین حین شخصی مقدار زیادی آرد و گندم به منزل ایشان آورد و گفت اینها را صاحب خانه که در مسجد اعتکاف کرده فرستاده بعد فهمیدند که این عنایت الهی به آنها بوده است.»2

1 . سیمای فرزانگان / ص 351 / رضا مختاری / انتشارات دفتر تبلیغات حوزه‎ی علمیه قم ـ چاپ هشتم/ 1374
2 . همان / ص 359

شعر خدمت به خلق

ر راشدی — 2009-02-09T11:45:13+01:00

شعر خدمت به خلق

همه روز روزه بودن، همه شب نماز کردن همه ساله حج نمودن، سفر حجاز کردن

ز مدینه تا به کعبه ، سر و پا برهنه رفتن دو لب از برای لبیّک ، به وظیفه باز کردن

به مساجد و معابد ، همه اعتکاف جستن ز ملاهی و مناهی ، همه احتراز کردن

شب جمعه ها نخفتن، به خدای راز گفتن ز وجود بی نیازش ، طلب نیاز کردن

بخدا که هیچ کس، را ثمر آنقدر نباشد که به روی نا امیدی ، در بسته باز کردن

{شیخ بهایی}

از هر دری سخنی در مورد خدمت گزاری

ر راشدی — 2009-02-09T11:44:20+01:00

در راه خدمت به مردم ملول نشویم و ردای خدمتگزاری از تن خارج نسازیم و چون اماممان افتخار کنیم که خادم مردم هستیم.خداوند تبارک و تعالی در برابر پرسش موسی (ع) که اگر جای خلق بودی چه می‌کردی پاسخ داده بود: خدمت به خلق خدا.

پیامبر (ص) نیکوکاران را پاداش می داد ، روزی شخصی را در حال نماز دید که با جمله هایی بسیار پر مغز و زیبا با خدای متعال راز و نیاز می کند. پیامبر (ص) فرمود : نمازش که تمام شد او را پیش من آورید ، وقتی به حضور حضرت رسید ، سکه طلایی به او هدیه داد و فرمود چون حال خوشی داشتی و خدا را به نیکویی حمد و سپاس می کردی این سکه را به تو بخشیدم . روزی به کارگری برخورد کرد که بر اثر کار زیاد پینه بر دست داشت ، دست های او را گرفت و بر آن ها بوسه زد.

امام راحل فرمودکه: «شرافت همه ما آن است که خدمت به خلق خدا بکنیم

مرحوم آیت‌الله حق‌شناس فرموده‌اند: شبی در خواب دیدم که همه بزرگان و اهل علم در محضر ائمه علیهم‌السلام جمع شده‌اند. عید بود. دیدم که آقا سید احمد خوانساری پشت سر امام زمان(عج) راه می‌رود و در مجلس، امام حسین ع به همه عیدی می‌دهند و به من دو برابر عیدی دادند از آسید احمد آقای خوانساری خواستم بپرسند چرا امام حسین (ع )به من دوبرابر عیدی دادند؟ امام فرمودند بخاطر خدمت به خلق خدا ( دکتر محمد هادی مؤذن . همشهری آنلاین)

فواید و نتایج خدمت گزاری چیست؟

ر راشدی — 2009-02-09T11:36:00+01:00

اگر افراد جامعه از خود گذشته و خدمت گزار باشند ، عدل به عنوان اساس جامعه برقرار می شود ، هر کس به حق خود می رسد و دیگر نگرانی ندارد این گونه جامعه یک جامعه ی آرمانی است . فقر از بین می رود چون همه برای یکدیگر در تلاش اند و خدمت گزار بودن هم یعنی همین ، به فکر مردم بودن ، به فکر آبادانی میهن بودن و به فکر آیندگان بودن .

از دیگر نتایج خدمت گزار بودن داشتن نسلی سالم و پر تلاش است زیرا افراد در مراحلی از زندگی(نوجوانی و جوانی) با مشاهده ی آثار خوب عدالت و خدمت گزاری خود به خود به سمت تلاش برای تداوم این امر حیاتی پیش می روند .

«ما اگر بخواهیم نسلی تربیت کنیم که در ده سال ، پانزده سال آینده بخواهد جامعه ی اسلامی و انقلابی را حفظ کند ، امروز باید تعهدات و التزامات ویژه ای را برای این نسل قائل بشویم . حالا شما برای تربیت آن نسل ، امروز باید چه کار بکنید ؟ این غیر از درس خواندن و غیر از تحقیق است . یک چیز دیگر است.»(1)

این چیز دیگر چیست؟

بله، تربیت کردن نسلی است که این جامعه را باید در آینده ای نه چندان دور هدایت بکند ، نسلی که باید خدمت گزار و به فکر جامعه باشد.

« به نسل جوان توجه کن که آنها زود تر حق را می پذیرند و سریعتر به هر خیری گرایش پیدا می کنند»(2)

کمی با تاثیر خدمت گزاری آشنا شدیم اما باید بدانیم که این امر تاثیرات فراوان زیادی دارد ک ما در اینجا به قسمت کوچکی از آن اشاره کردیم.

بدون شک مهمترین ثمره و نتیجه ی خدمت به مردم خشنودی و رضای خداست ، چه این که خداوند انسانی را که به دیگران خدمت می کند بدون اجر و پاداش نخواهد گذاشت و بال و پر رحمتش را بر وى بگستراند و مصداق آن این آیه ی شریفه است که می فرماید : «هَل جَزاءُ الاِحْسانِ الاّ الاحسان» ، خدمت به دیگران و خدمت به خلق خدا گناهان را پاک می کند ، چه این که در قیامت کسانی هستند که به خاطر انجام کارهای مفید و خدمت به مردم البته با اهداف و نیات الهی از آتش دوزخ در امان می مانند ، بنابراین کسی که بخواهد از لطف بیکران الهی بهره ای برده باشد و در حوادث و مصائب روزگار و مسائل و مشکلات دنیا و آخرت از رحمت پروردگار بی بهره نماند و برای نجات در روز جزا و داشتن سرمنزلی آباد در آخرت ، بهترین راه آن خدمت به خلق خداست چنان که پیامبر (ص) می فرماید : «هر کس به برادر خود خدمت کند خداوند متعال در بهشت، غلامان را خدمت گزار او قرار مى‏دهد و او را با اولیاء و خوبان همنشین مى‏نماید و کسى که برادر دینى خود را با وسیله نقلیه جابه جا کند خداوند او را در بهشت بر اشتران بهشتى سوار مى‏کند» انسان در هر زمینه ای که توانایی دارد اگر از این توانایی در جهت رفاه و آسایش مردم استفاده کند خداوند نیز قدرت و توان او را بیشتر خواهد نمود . امام خمینی ( ره ) خدمت به خلق را دارای ارزش می داند و از مقاصد و اهداف الهی بر می شمارد .

از دیگر فواید و محاسن خدمت گزاری و کمک به مردم رضایت و شفاعت پیامبر (ص) و ائمه ی معصومین (ع) است ، چنانکه امام على (علیه‏السلام) مى‏فرماید: مَنْ سَرَّ مومنا فَقَدْ سَرَّنى ؛ «هر کس مؤمنى را شاد کند مرا شاد کرده است » .

خدمت و کمک به دیگران موجب ایجاد احساس آرامش و خشنودی خود انسان می شود ، چه این که بارها اتفاق افتاده یا دیده ایم کسانی که به دیگران کمک می کنند و حتی خود ما پس از هر کمکی ، در وجود خود ، احساس مفید بودن و ارزشمند بودن را حس کرده ایم . توانایی انسان در هر زمینه ای " این توانایی ممکن است آموختن علم و دانش به دیگران ، کمک مالی ، دادن غذا به در راه مانده ای ، نجات اسیری از بند ،حتی ایجاد لبخند بر لب دیگران و هزاران چیز دیگر " زمانی مفید و دارای ارزش است که جهت خدمت به مردم باشد . از طرفی کمک و خدمت به مردم دعای خیر آنان را در پی دارد که این هم می تواند از فواید و نتایج خدمت گزاری باشد چه این که بارها شنیده ایم که دعای خیر مردم یار و همراه خدمت گزاران به مردم است ؛ زیرا دعاى آنان درباره خدمت رسان و احسان‏کننده به اجابت خواهد رسید.

پى‏نوشت‏ها:

وسائل الشیعه

سفینة الانوار

کلینى، اصول کافى

پیام مهر

ر راشدی — 2009-02-08T09:17:33+01:00

گمان نمى کنم عبادتى بالاتر از خدمت به محرومین وجود داشته باشد.

امام خمینی(ره)

پیشینه خدمت‌رسانی

ر راشدی — 2009-02-08T09:16:45+01:00

پیشینه خدمت‌رسانی

پیشینه خدمت‌رسانی در آموزه‌های دینی را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:
1- در حکمت خلقت: سابقه خدمت‌رسانی را می توان حتی قبل از آفرینش بشر در حکمت خدای کریم جستجو کرد. زیرا خداوند ابتدا آسمان و زمین و آب و خاک را آفرید و شرایط زیست انسان را در کره خاک فراهم کرد و سپس انسان را آفرید و همه آنچه در آسمان و زمین است را به خدمت او گمارد: آیا ندیدید خداوند آنچه در آسمانها و زمین است مسخر شما کرده است و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانی داشته است؟ ...
مفهوم واقعی تسخیر موجودات برای انسان این است که در خدمت منافع او باشد و به نفع او کار کند و به او امکان بهره گیری دهند، به همین جهت شب و روز، خورشید و ماه و ستارگان هر یک به نوعی در زندگی انسان اثر دارند و مورد بهره‌برداری او قرار گرفته و در تسخیر انسانند. این تعبیر ارزشمند خدای سبحان یعنی مسخر بودن موجودات و کاینات برای انسان و به فرمان خداوند، نشانگر شخصیت والای انسان است که او را به مقام خلیفه الهی رسانده و نعمت‌های الهی را به خاطر او آورده تا حس قدردانی او را برانگیخته و وی را به خداوند نزدیک تر کند.
2- در کلام و مرام انبیا و اولیای الهی: انبیاء و اولیای الهی همواره سعی داشتند به انسان‌ها خدمت کنند و آنان را از غفلت و غوطه‌وری در امیال نفسانی نجات داده و از خاک به افلاک برسانند.
رسول گرامی اسلام که ممتازترین الگوی نیکو برای مردم هستند
در جهت خدمت رسانی به مردم آنچنان پرتحرک و پرجنب و جوش بودند که برای هدایت مردم تلاش می کردند و از فرط غصه و دلسوزی برای آنان، جان خود را به خطر می انداخت.
ائمه معصومین (س) فلسفه پذیرش مسئولیت را، خدمت‌رسانی به محرومان و مبارزه با ستمگران برشمرده‌اند. چنانچه امیرالمومنان علی (ع) می فرمایند ”آگاه باشید، قسم به آن کسی که دانه را در دل خاک شکافت و روح آدمیان را آفرید، اگر حضور این جمعیت برای بیعت و
تمام شدن حجت مبنی بر نیاز به یاور نبود و اگر نبود آن عهدی که خداوند از علما گرفته که بر سیری بی اندازه ستمگر و گرسنگی بی حد ستمدیده، صبر نکنند، مسلماَ ریسمان خلافیت و حکومت را بر گردنش (معاویه) می‌انداختم و با جام نخستین آن آخورش را سیراب می ساختم تا دریابید که این دنیای شما نزد من از آب بینی بزی، هم پست‌تر است.” (نهج البلاغه،‌ خطبه 3، ص 50)

پیشینه خدمت رسانی

پیشینه خدمت‌رسانی در آموزه‌های دینی را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:
1- در حکمت خلقت: سابقه خدمت‌رسانی را می توان حتی قبل از آفرینش بشر در حکمت خدای کریم جستجو کرد. زیرا خداوند ابتدا آسمان و زمین و آب و خاک را آفرید و شرایط زیست انسان را در کره خاک فراهم کرد و سپس انسان را آفرید و همه آنچه در آسمان و زمین است را به خدمت او گمارد: آیا ندیدید خداوند آنچه در آسمانها و زمین است مسخر شما کرده است و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانی داشته است؟ ...
مفهوم واقعی تسخیر موجودات برای انسان این است که در خدمت منافع او باشد و به نفع او کار کند و به او امکان بهره گیری دهند، به همین جهت شب و روز، خورشید و ماه و ستارگان هر یک به نوعی در زندگی انسان اثر دارند و مورد بهره‌برداری او قرار گرفته و در تسخیر انسانند. این تعبیر ارزشمند خدای سبحان یعنی مسخر بودن موجودات و کاینات برای انسان و به فرمان خداوند، نشانگر شخصیت والای انسان است که او را به مقام خلیفه الهی رسانده و نعمت‌های الهی را به خاطر او آورده تا حس قدردانی او را برانگیخته و وی را به خداوند نزدیک تر کند.
2- در کلام و مرام انبیا و اولیای الهی: انبیاء و اولیای الهی همواره سعی داشتند به انسان‌ها خدمت کنند و آنان را از غفلت و غوطه‌وری در امیال نفسانی نجات داده و از خاک به افلاک برسانند.
رسول گرامی اسلام که ممتازترین الگوی نیکو برای مردم هستند
در جهت خدمت رسانی به مردم آنچنان پرتحرک و پرجنب و جوش بودند که برای هدایت مردم تلاش می کردند و از فرط غصه و دلسوزی برای آنان، جان خود را به خطر می انداخت.
ائمه معصومین (س) فلسفه پذیرش مسئولیت را، خدمت‌رسانی به محرومان و مبارزه با ستمگران برشمرده‌اند. چنانچه امیرالمومنان علی (ع) می فرمایند ”آگاه باشید، قسم به آن کسی که دانه را در دل خاک شکافت و روح آدمیان را آفرید، اگر حضور این جمعیت برای بیعت و
تمام شدن حجت مبنی بر نیاز به یاور نبود و اگر نبود آن عهدی که خداوند از علما گرفته که بر سیری بی اندازه ستمگر و گرسنگی بی حد ستمدیده، صبر نکنند، مسلماَ ریسمان خلافیت و حکومت را بر گردنش (معاویه) می‌انداختم و با جام نخستین آن آخورش را سیراب می ساختم تا دریابید که این دنیای شما نزد من از آب بینی بزی، هم پست‌تر است.” (نهج البلاغه،‌ خطبه 3، ص 50)
بر همین اساس آن حضرت به کارگزاران خویش با قاطعیت گوشزد می‌کند که منصب دولتی را برای خود غنیمتی ندانند که با استفاده از آن به بهبود زندگی خود و نزدیکان بیندیشند، بلکه آن را امانتی بدانند که پیش از فرا رسیدن مرگ یا پایان مسئولیت، همه تلاش خود را در جهت خدمت رسانی به مردم به کار برده و هیچگاه در امانت خیانت نکنند و آن را به صاحبش برگردانند. امام بزرگوار حضرت علی (ع) به اشعث بن قیس، استاندار خود در آذربایجان می‌نویسد: ”به یقین منصب و حکومت برایت طعمه‌ای خوردنی نیست، بلکه بر گردن تو امانت است.”
3- در کلام امام خمینی (ره): امام خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران نیز در این ارتباط فرموده اند: ”اگر به من بگویند خدمتگزار، بهتر از آن است که بگویند رهبر، رهبر مطرح نیست،‌ خدمتگزاری مطرح است، اسلام ما را موظف کرده است که خدمت کنیم.”

تاکید واژگانی
در قرآن، این کلام موزون الهی، از شیوه های مختلفی جهت تاکید و تکیه بر موضوعات و موازین مهم بهره گرفته شده است. یکی از این شیوه ها ”تکرار و تنوع” موضوع مورد اهمیت است.
بر این اساس در اهمیت خدمت‌رسانی به مردم نیز خدای سبحان در جای جای قرآن کریم، انسان را به دستگیری، گره گشایی و خدمت‌رسانی به دیگران توصیه کرده است. ازجمله واژه‌هایی که در قرآن کریم مشوق خدمت رسانی است می توان به احسان، اکرام، انفاق،‌ انعام، ایثار، ایناء، باقیات الصالحات، تعاون، صدقه، رحمت، عطیه،
فضل، فعل خیرات، قرض، قربان، سابقه در خیرات و … اشاره کرد.
به عنوان مثال واژه ی احسان در سوره قصص، آیه 77 اینگونه آمده است:
”به مردم نیکی کن، چنانچه خداوند به تو نیکی کرده است،”
قرآن به طور مکرر تاکید می کند که ”ای بندگان خدا عمل صالح کنید و کار خیر انجام دهید.” زیرا نیکی کننده نتیجه کار نیکش را می بیند و در جایی دیگر می‌فرمایند: ”نیکی کردن تنها روی خود را به سوی مشرق و مغرب گردانیدن نیست، بلکه نیکوکاری آن است که به خداوند، روز قیامت، فرشتگان و کتاب پیغمبر ایمان آورده و مال خود را با کمال اخلاص و از روی حس نوعدوستی به خویشاوندان و یتیمان و در راه ماندگان و سائلان و مستمندان ببخشاید. و در راه آزادی بردگان خرج کند و نماز بر پای دارد و زکات مال خود بدهد.” (بقره / 177)
همچنین در همان سوره آیه (237) می‌فرماید: فضل و احسان را نسبت به یکدیگر فراموش نکنید. خدای رحمان بندگان خود را مکرراَ امر به عدل و نیکی می کند و می فرماید: ”همانا خداوند خلق را فرمان به عدل و احسان می دهد و به بذل و بخشش بر خویشاوندان امر می کند. (سوره نحل 90)” و مکرراَ وعده می‌کند که کسی که از دیگران دستگیری کند خداوند مشکلات او را حل می کند: ”اما هر کس بخشش کرد و پرهیزگار شد و به نیکویی تصدیق کرد. ما هم کار او را سهل و آسان می‌گردانیم.” (سوره لیل/ 705)
آیات بیشماری در این خصوص نازل شده که همه بر حسن رفتار و حسن اخلاق و خدمت به مردم تکیه و تاکید دارند و در همگی پاداش خیر هر دو دنیا را برای انسان نیکوکار پاداش قرار داده‌اند.

خدمت‌رسانی معیاری برای ارزیابی
خدمت رسانی به مردم، معیارهایی برای ارزیابی انسانها است.
1- خدمت رسانی ملاک شناسایی زمامداران بر حق: فضل به سکن از امام صادق (ع) نقل می کند که امیرالمومنین فرمودند: ”خداوند را به وسیله خود او و رسول خدا را با مقام رسالتش بشاسید و اولی المر را به واسطه کارهای پسندیده و عدالت پیشگی و خدمتگزاری به مردم شناسایی کنید.”
2- فریادرسی به مردم، ملاک مسلمانی: فریادرسی و پاسخ به استغاثه مسلمانان و خدمت‌رسانی به حدی بار مسئولیت را بر دوش انسان سنگین می‌سازد، اهمیت دارد که ملاک مسلمانی قرار گرفته و بی تفاوتی نسبت به آن، انسان را از زمره مسلمانان خارج می کند. چنانکه در حدیث پیامبر اکرم (ص) آمده است که فرمود: فردی که بشنود کسی مسلمانان را یاری می‌طلبد و پاسخش ندهد مسلمان نیست.
در جایی دیگر آمده است: خداوند در روی زمین بندگانی دارد که فریادرس مردم هستند و آنها در روز قیامت درامانند.

3- خدمت رسانی، عبادتی بزرگ: حسن نیکوکاری و خدمت به مردم از مسائل مهم در اخلاق بوده است، به خصوص خدمت به مومنان و صالحان که پس از فرایض دینی، بالاترین وسیله تقرب به خداست و گاه شاید مقدم بر فرایض فردی.
اولیای خدا، همواره در خدمت مردم بودند آنها در رفع نیازهای مردم، با قصد قربت اقدام می کردند و به دیگران نیز توصیه می کردند در باب اهتمام به امور مسلمانان و خیرخواهی و خدمت‌رسانی به آنان در اصول کافی حدیث نقل شده است از جمله اینکه قرآن می فرماید:
آنچه به سود مردم باشد، پایدار و جاوید خواهد بود و آنچه سودمند نباشد، مانند کف روی آب، به زودی از بین می‌رود.
و از پیامبر اکرم (ص) نقل است که فرموده‌اند: ای رفاعه، کسی که به خدا ایمان آورده، هرگاه برادر مومن او برای رفع حاجتی نزد وی بیاید، باید با چهره باز با او برخورد کند و اگر می تواند، خودش به سرعت برای رفع حاجت او اقدام کند و اگر نه نزد دیگران برود تا حاجت او را برآورند، در غیر اینصورت رابطه ای بین ما و او نیست.

افتخار خدمت به مردم_قسمت اول

ر راشدی — 2009-02-08T09:15:38+01:00

افتخار خدمت به مردم

موضوع : افتخار خدمت به مردم

انشاءالله سعی داریم در سه جلسه بحث خیلی مهمی رو ارائه بدیم ، اون هم شرح بیان مقام معظم رهبری است که امسال رو به نام سال افتخار خدمت به مردم نامیدند . برای مقدمه دلیل انتخاب این بحث رو خدمتتون عرض می کنم . متأسفانه اغلب بیانات مقام معظم رهبری (حفظه الله تعالی ) در حد شعار ، کلیشه و پوستر و تبلیغات خلاصه می شه و در نهایت محو می شه . یعنی عمل به فرهنگ علوی ، عزت و افتخار حسینی و . . . اینها همه بیشتر در غالب پوستر و کتاب یا چیزهایی که با بافت جامعه سروکار نداره محو می شه و این یک توطئه است که منجر به تکرار صحبت و عمل نکردن به صحبت می شه . همه بسم الله می گن ، همه به جای سال 81 می نویسند : سال عزت و افتخار حسینی ، احتمالاً امسال هم به جای سال 82 می نویسند : مثلاً 15 فروردینِ سال افتخار خدمت به مردم ! اما اون عملی که پشت این کلام خوابیده محو می شه . و اگر ما این بحث رو الان باز می کنیم دقیقاً برای این هست که افتخار خدمت به مردم جا بیفته : اولاً برای کسانی که الان مسؤولیت دارند . که همة ما مسؤولیم ، یعنی این طوری نیست که این بیان فقط خطاب به مسؤولین باشه ، نه به تک تک انسانهای این جامعه هست . همه ما مسؤولیم ، تو الان نسبت به خانواده و کلاس ، دانشگاه ، محله ، کشور و حتی نسبت به جهانت مسؤولی . این کلام باید برای تو جا بیفته . تا بدونی که وظیفه ات چی هست . ثانیاً برای اونهایی که الان مسؤولیت حکمی ندارند و در آینده صاحب مسؤولیت حکمی می شوند . ( خیلی از شما جوانان ) انشاءالله اونها هم بدونند که وقتی می گن : ” افتخار خدمت به مردم ” این یک شعار نیست ، بلکه یک طِز و روشی برای زندگی کردن هست . بحثی که انشاءالله در سه جلسه شرح داده خواهد شد : 1ـ شرح کلمة افتخار و فخر ، 2 ـ شرح کلمة خدمت و 3 ـ در کلام خداوند و معصومین (ع) نسبت به خدمت کردن به مردم چه وظایفی مشخص شده ؟

” افتخار ”

افتخار و فخر : ما دو نوع فخر داریم : فخر منفی و فخر مثبت . فخر منفی چیه ؟ خوب دقت کنید ! امیرالمؤمنین (ع) می فرماید : ” آدمیزاد را چه به فخرفروشی ، که شروعش با نطفه ای گندیده بوده و پایانش هم مرداری گندیده است . ”

می گه : خوب به خودتون دقت کنید ! شما بین دو تا گَند قرار دارید . 60 سال بین این دو تا قرار دارید . تو این مدت یه مقدار از اون بوی تعفن و گندی که به مشام مردم می رسه کم می شه ، آیا هیچ مناسبتی داره که بخوای به خودت فخر کنی ؟

موضوع : افتخار خدمت به مردم_قسمت اول

” افتخار ”

در عرب قدیم رسم بود که اگر احیاناً یه عربی وقتی داشت راه می رفت کیسه پولش روی زمین می افتاد ، برای خودش کسر شأن می دونست که خم بشه کیسه رو برداره ! اگر می گفتند : آقا ! چرا پولت رو برنمی داری ؟ می گفت : نه آقا ! عرب خیلی شأنش بالاتر از اینه که برای یه کیسه خم بشه !

شخص ممکنه بعضی وقتها برای فخرش از همه چیزش بزنه ، اگه یه زمان نیازی پیدا کنه می گه : آقا از شأن من خارجه بخوام برم دستم رو جلوی فلانی دراز کنم .

یه نفر در محضر امام صادق (ع) دعا کرد : خدایا ! ما رو به خلائقت محتاج نکن ! امام ( ع) فرمودند : خیلی دعای بدی کردی . تو به خلائق محتاج هستی . دعا کن : خدایا ! من رو به شر خلائق محتاج نکن . به خلائق بدت محتاج نکن . هیچ کسر شأنی نیست که من و شما نسبت به خلائق دستمون رو دراز کنیم و بگیم : کمکمون کنید . دست ما رو بگیرید . اصلاً ما برای همین زنده ایم که دست همدیگه رو بگیریم . فردا هم خودت باید دست یکی دیگه رو بگیری .

فخر به انساب : بعضی ها می گن : آقا ما عربیم ، ما لریم ، ترکیم ، فارسیم ، ما شیرازی هستیم ، ما پایتختی هستیم ، این یعنی چی ؟! هیچ گونه فخری در انساب ( اون چیزی که بهت نسبت پیدا می کنه ) نیست . ” من آنم که رستم بود پهلوان ! این دیگه چه صیغه ای هست ؟ آقا ما از دیار فلانیم ! یعنی چی از فلان دیاریم ؟ خودت چند مرده حلاجی ؟ برای عموی پیغمبر (ص) ، پیغمبری که اشرف مخلوقات هست ، گفتند : تَبَّت یَدا اَبی لَهَبٍ وَتَب ” . حتی همین سادات و سید بودن هم فخری نیست ، به ما دستور دادند که به سادات احترام کنید اما این دستور رو به اونها ندادند که به مردم فخر بفروشند .

حضرت علی (ع) فرمودند : هیچ افتخاری در استخوانهای پوسیده ای که تو بالای سرت نگه داشتی نیست . می گه : من بچة‌ فلانی هستم ، از فلان تیره و تبارم . فخر به این چیزها نیست . در علم هم هیچ افتخاری نیست . عالم بودن هیچ افتخاری برای انسان نداره . دانشجو شدن افتخاری نیست . دکتر شدن افتخار نیست . اونی که افتخار می یاره اون تقوای تو و عملِ پشتِ علم تو هست .

شما یه دکتر خیلی عالیقدر رو وقتی احترام می گذارید که ببینید داره درمان می کنه ، اگه تو خونه اش بشینه بگه : من دکترم ! این دکتری ، براش هیچ فخری نداره . اون خدمتی که پشت این علم خوابیده ، و اون درمان مردم فخر است .

دانشی که ما داریم از خداست . تمام چیزهایی که ما داریم از خداست . هیچ فرقی نمی کرد برای خداوند که تو و بغل دستیت قیافه هاتون با هم عوض بشه ، الان تو دماغت قشنگه ، بغل دستیت دماغش زشته ، خُب چرا به این فخر می فروشی ؟ چرا مسخره اش می کنی ؟ مگه این زیبایی از خودت هست ؟ مگه خودت تلاش کردی که دماغت اینجوری شده ؟ مگه خودت تلاش کردی که هیکلت اینقدر رشید شده ؟ همه اینها از خداست . ضعیفی رو که می بینی چرا فخر می فروشی ؟

یه مثالی می زنم : اگر احیاناً به شما بگن که آقا این کت و شلوار عاریتی و بسیار زیبا مال رفیقت هست ، الان شما این رو بگیرید و تو خونه تون براش نگه دارید تا بیاد ازتون بگیره ، اگر شما این کت و شلوار رو بدون اجازه اون بپوشی و بری تو خیابون مردم نگاه کنند ، بگن : به به ! چقدر قشنگه ؟! اگر واقعاً انسان باشی ، خجالت می کشی ، می گی : این مال من نیست . مال رفیقم هست . عاریتیه !

اینهایی رو که خدا بهت داده ، عاریتی هست ، اگر مردم بهت می گن : به به ! بگو : الحمدلله ! خدایا ! شکرت که این رو به من دادی . نه اینکه خودت رو بالاتر از مردم ببین . همه چیز ، حتی آبروی تو هم عاریتی هست . آبرو هم مال خودت نیست . به چی داری فخر می فروشی ؟ اگر به تو می گن : التماس دعا ، اگه همه جلو پای تو بلند می شن ، می گن فلانی مومن و مذهبی هست ، بگو این برای من افتخار نیست ، این حُسنی هست که انتسابِ به اهل بیت (س) به من داده . این طبیعیه ، عادیه . وقتی منتسب به اهل بیت ( س) می شم آبرودار می شم .

باید مراقب باشیم ، تمام چیزهایی که می دونیم از خداست . به اینها فخر نکنیم . افتخار در این چیزها نیست .

امام (ره) به مسؤولین می فرمودند : این مسؤولیت شما مال مردمه ، مردم شما رو قبول کردند ، مردم اومدند با یه دلخوشی به شما رأی دادند . با یه دلخوشی شما رو بالا بردند .

امروز اخبار می گفت : که توی انگلیس اومدند شغلهای مختلف رو ارزشیابی کردند بعد هم یه نظرسنجی کردند ، به مردم گفتند : آقا به نظر شما که شهروند انگلیسی هستی کدوم شغل بالاترین وِجهه اجتماعی رو در مملکت داره ؟ از بالا شروع کردند تا پائین . در این آمار سیاست مدارها یعنی مسؤولین کشور انگلیس ، از بنگاه دارهای املاک ملکی هم رتبه شون پائین تر هست ! وقتی که مردم رو آدم حساب نمی کنند و نمی دونند که این پستی که الان دارند از مردمه و از ارزش مردم هست طبیعیه که از چشم مردم می افتند . سیاستمدار یا نخست وزیر این کشور الان هیچ وجهه اجتماعی نداره . مردم اصلاً دوستشون ندارند . اصلاً کسی آرزو نمی کنه که جای این باشه . حاضره بره معاملات ملکی باز کنه اما سیاستمدار نباشه . ( این آماری هست که خودشون دادند )

مملکت ما با مملکتهای دیگه فرق داره ، مملکت ما مملکتی هست که بر پایة خون شهدا استوار شده . با این خونها هست که ما بالا رفتیم . غیور بودن جوانان ، این مملکت رو حفظ کرد . 300 هزار شهید دادیم ، حالا یه نفر که به یه مقامی می رسه ، باید مراقب باشه ، مسؤولیتش هیچ افتخاری براش بوجود نمی یاره . مقام معظم رهبری می فرمایند : افتخار در خدمت به مردم است . این مسؤولیت هیچ افتخاری نیست .

زمان جنگ جمله ای بود که توی فرماندهی های لشگرها و گردانها بالای سر فرمانده می زدند و این جمله کلام زیبای آقا امیرالمؤمنین (ع) بود ، حضرت می فرمایند : ” اگر مقام ماندنی بود به تو نمی رسید ! ”

اینکه الان تو یه مقامی داری برای اینه که مقام ماندنی نیست . یه روز می یای ، یه روز هم خیلی راحت کنار می ری . لذا مسؤولیت داشتن فی نفسه هیچ افتخاری نیست .

اما فخر مثبت : حالا ببینیم چه چیزهایی مایة افتخار ماست ؟ اگر ما کلمة افتخار برامون خوب باز نشه بعداً راه رو اشتباه می ریم و نمی فهمیم که از این مملکت ، زندگی ، انسانیت و خودمون ، چی می خوایم ؟

امیرالمؤمنین (ع) در مناجاتشون می فرمایند : ” خدایا ! همین عزت و سرافرازی و افتخار مرا بس که من بندة تو هستم و همین افتخار من را کافیست که تو خدای من هستی ! ”

یه کم به اطرافمون دقت کنیم ، موجودات رو یه نگاهی بکنیم : سوسک ، مگس ، گربه ، سگ و . . . هیچ کدوم از اینها اون ارزشی که من و تو داریم رو ندارند . میونِ این همه خلایق ،‌700 هزار نوع مورچه با ژنتیک های مختلف وجودداره ، و خیلی عجیبیه ما الان موجودی به نام انسان تنها یک نوع داریم . اگه از روی رنگ پوست حساب کنیم چهار ، پنج نوع می شه ، اما از نظر ژنتیک هیچ فرقی باهم نداریم . همه ما انسانها یه شکلیم ، یه شخصی که دکتری می گیره همه ما رو ( سیاه ، سفید ، سرخ ) می تونه درمان کنه . چندین میلیارد نوع خلقت ، از جمادات و مایعات و گاز گرفته تا موجودات زنده و یا فاقد روح . میون این همه خلقت ما بنده خداوند شدیم . اشرف مخلوقات ! این بالاترین افتخار ماست .

پس از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) افتخاراتی که برای انسان هست : 1 ـ انسان مقام انسانیت و بندگیِ خداوند رو برای خودش افتخار بدونه . ( همین افتخار مرا بس که بنده تو هستم . ) 2 ـ افتخار به اینکه خداوند خالق ما بوده . ( و این افتخار مرا کافیست که تو خدای منی ! ) این هم خیلی مهمه ، من چشمهام رو که باز کردم دیدم یه وجودِ قادر و متعالی من رو خلق کرده که در بالاترین درجاتِ صفات خوب قرار داره . بهترین کریم ، بهترین رحیم ، بهترین متعال ، بهترین قهار ، همه چیزش در بهترین نوع هست . تو خدای منی !

کسی که خدای خودش رو بشناسه ، این خدا براش بالاترین افتخار هست . می گه : آقا ! ما تو یه جهانی خلق شدیم که در این جهان خداوند تبارک و تعالی ای ما رو خلق کرده که این خداوند خودش موجود عجیبی هست که هیچ عقلی نمی تونه تصورش کنه . پس ما خیلی مهم هستیم . انسانیم !

این انسان وقتی خدا رو شناخت ، این رو می دونه و اطمینان داره که همچین خدایی که برای همین الان ، و برای 60 ، 70 سال دنیای من اینقدر برنامه ریزی کرده ، یک خُلْد و یک جاودانگی هم برای من در نظر گرفته . که اونجا کلی عشق کنم ، کلی صفا کنم . برای من یه عالمه برنامه داره .

شما یه بچة یتیمی رو فرض کنید که بهش می گن : ” آقا ! یه خانواده ای اومدن می خوان سرپرستی تو رو قبول کنند ، اینها پولشون از پارو بالا می ره ، برج دارن ، ویلا دارن و . . . اونجا کلی برات برنامه ریزی کردند ، یک ماه تو پرورشگاه تحمل کن تا بیان دنبالت . ”‌

این بچه هم چون می دونه که چه کسی قرارِ پدرش بشه ، این یک ماه رو با خیال راحت می گذرونه ، می گه : انشاءالله وقتی باهاشون رفتم ، اتاق اسباب بازی دارم ، اتاق فلان دارم ، کلی کیف می کنه .

انسانی هم که خدای خودش رو می شناسه افتخار می کنه و آرام می شه .

3 ـ باز امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند : فخر به همم عالیه است . ” الفخر بل همم العالیه ” خوش به حال اونی که خودش

می گه من یک انسان قوی هستم ! خیلی محکم . هیچ چیز نمی تونه من رو خم کنه . من کوهم ، روایت هم می فرماید :

” المؤمنُ کَلْجَبَلُ الرّاسخ لایحرِکُ العواصف ” می گه : من کوهم ، افتخار می کنم به اینکه عالم و آدم نمی تونند من رو تکون بدن . افتخار می کنم به اینکه هیچ زمانی ، هیچ محیطی ، هیچ اطرافیانی ، هیچ کمیت و کیفیت و هیچ لذتی نمی تونه من رو از مسیر خداوند به اندازة یک سر سوزن منحرف کنه . اگر به این درجه رسیدی و تونستی ارادة‌ خودت رو نشون بدی ، افتخار کن ! این افتخار داره . ( همم عالیه )

آقا ! بنده تو این مملکت مسؤول شدم ، هیچ چیزی نمی تونه باعث بشه به اندازه سر سوزنی از دایرة عدالت کنار برم . این افتخار هست . مقام معظم رهبری فرمودند : افتخار یعنی اینقدر روی خودش کار کرده باشه که تمام دنیا رو اگه بهش بدن ، سر سوزن از مسیر الهی کنار نره . بقول پیغمبر اکرم (ص) اگر ماه رو در یک دست و خورشید رو در یک دست دیگه اش قرار بدهند ، سر سوزن از مسیر الهی کنار نره . برای رسیدن به پست و مقام کوتاه نیاد . ( همت عالی و بلند ” الفخر بل همم العالیه ” ) بعضی همت های بلند و کهکشانی دارند ، اینقدر قوی فکر می کنه ، اینقدر محکم هست که اصلاً براش مهم نیست اطرافش چه خبره .

بعضی ها هم ( حتماً دیدید توی مملکت ) بهشون می گن : بادیالیست ! یعنی هر طرف باد بیاد می ره . امشب می یاد اینجا خیلی مرتب ، پیرهن مشکی پوشیده ،‌ خیلی ردیف ، می شینه . دائم دست به محاسنش می کشه ، سبحان الله و الحمدلله هم می گه ، خیلی آروم راه می ره . صبح لباسش رو عوض می کنه با یه محیط دیگه همرنگ می شه . بعد از ظهر یه جور دیگه ! بعضی ها اینطوری هستند . ما از این مُضَبْضَبها در تاریخ اسلام داشتیم ، در تاریخ انسانیت و در تاریخ همین مملکت هم داشتیم . کسانی که تحمل ندارند و نمی تونند تو یه گروهی با جمع همراه نشوند . اینها بزرگترین مشکلشون همینه که همت عالی نیست .

می گه : ” آقا ! من با همه می سازم ، با بد می سازم با خوب هم می سازم ! ” افتخار می کنه ، اصلاً جای افتخاری نیست

نمی شه با همه ساخت .

حالا ببینیم امام صادق (ع) به عنوان امام و اقتدای ما و به عنوان کسی که بالاترین مسؤولیت تاریخ گردنش هست ، کسی که شاگردانی چون حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب داره ، افتخار رو در چی می دونه ؟ امام صادق (ع) می فرماید : افتخار در سه چیز است :

1 ـ” در تهجد و نماز شب . ” می خوای در روز برای مردم خوب کار کنی ؟ باید شب اهل خوب معامله کردن با خدا باشی . انسانی که به خدا نزدیک هست ، برای مردم خوب کار می کنه . اونهایی که شعار می دادند : ” آقا ! ما به مردم خدمت می کنیم ، این ثوابش از نماز شب بیشتره ! ” دیدید رفتند و خدمت به جیبهاشون کردند ؟ یه شعر سیاسی هست که می گه :

هر که آمد داد و فریادی فراوان کرد و رفت زخم هایش را به نان و سکه درمان کرد و رفت

اینها کسانی بودند که از نماز غافل شدند . آدمی که الهی نباشه ، آدمی که عاشق خداوند نباشه ، نمی تونه به مردم عشق بورزه . نمی تونه به مردم خدمت کنه .

2 ـ افتخار دوم : ” به آنچه در نزد مردم است چشم نداشته باشد . ” آقا ! الان اینجا این مسؤولیت مال تو هست . تو خونه تون مسؤولی ، نماینده ولی فقیه در خونه هستی . در اینجا همین رو داشته باش . اگر که بخوای به دور و ورت چشم داشته باشی ، از خودت و از مردمت غافل می شی . مراقب باش ! ( به آنچه در دست مردم هست چشم نداشته باشد . )

3 ـ از همه مهمتر و بالاترین افتخار این است : ” ولایت و محبت به محمد و آل محمد ( ص) . ” خوش به حال اونهایی که در زندگی شون وقتی مسؤولیت می گیرند از خودشون غافل نمی شن . همه شما بالاخره توی این مملکت یه مسؤولیتی می گیرید ، می دونید مسؤولین این مملکت چه کسانی هستند ؟ از تویی که تو اداره کارمند آبدار خونه هستی ، تا تویی که مغازه داری و یکی از اهرمهای اقتصادیِ این جامعه هستی ، تا کسی که فرمانده کل قواست . همه مسؤولند . می گن : آقا ! مسؤولین بد هستند ! خُب تو هم مسؤولی ، خودت خوبی ؟ تویی که داری داد می زنی ، از رشوه خواری و پارتی بازی و فلان و فلان شکایت می کنی ،‌ پس چرا خودت تو آبدارخونة مسجدتون چایی خوش رنگ رو به رفیقت می دی ؟ چرا روی خودت کار نمی کنی ؟ چرا از همین الان مراقب نیستی ؟ تو که تو همین تشکیلات ، رفیقت رو جلو می ندازی ، فردا اگه به یه جایی برسی ، بهت رو بندازند که سفارش پسرشون رو بکنی ، حاضری بگی : ببخشید ، خیلی دوستت دارم ، برادرم هستی ،‌ خواهرم هستی ، پسر عموم هستی ، اما مسؤولیت مال من نیست . مال خون شهداست ، مال امام (ره) هست ، امامی که نوه اش رو زندان انداخت ، امامی که به پسرش هیچ مسؤولیتی نداد ، و گفت نمی خوام چیزی گیرِد بیاد . همین الان هم نوه شون چیزی نمی خوان . مسؤولیت از این امام (ره ) به من رسیده .

خودتون رو پاک نگه دارید . خوب دقت کنید ! روی کارهاتون بررسی داشته باشید ، از همین کارهای کوچیک شروع کنید ، از سرویس دهی و کار مستحبت در کانون شروع کن ، الان که یه مسؤولیت کوچیک داری ، اگر هوای نفست رو نتونی حذف کنی ، ( به اونهایی که قیافه شون رو بیشتر می پسندی بیشتر سرویس ندی ) فردا که مسؤولیت بزرگتر بهت می دن ، بقیة‌ هواهای نفسانی ، سفارشها ، امیال و . . . هم پشتش می یاد ، اونجا دیگه نمی تونی پا روی هوای نفست بگذاری .

پس مراقب باشید ، اولین کلمه که گفتیم افتخار : افتخار در همت عالیست تا همت عالی نداشته باشی ، کلمه بعدی مقام معظم رهبری اصلاً نمی شه واردش شد ، اصلاً خدمت یعنی چی ؟ کسی که هنوز کلمه افتخار براش جا نیفتاده به خدمت نباید فکر کنه . اول افتخار رو برای خودت درست کن . همت عالی ، تهجد ، چشم نداشتن به مال مردم و ولایت اهل بیت ( س ) .

خدمت گزاری به مردم در شیوه سخن امام حسین (ع)

ر راشدی — 2009-02-08T09:14:40+01:00

خدمت گزاری به مردم در شیوه سخن امام حسین (ع)

یکی از مهم‏ترین آموزه‏های قرآن و اهل بیت علیهم‏السلام خدمت به مردم و نیازمندان جامعه است. از دیدگاه مکتب حیاتبخش اهل بیت علیهم‏السلام خدمتگزاری به افراد جامعه، حدّ و مرزی ندارد و یک دین باور حقیقی در تمام صحنه‏های زندگی با الهام از رهبران آسمانی خویش می‏کوشد تا باری را از دوش دیگران بردارد و خدمتی را به بشر ارائه کند؛ گر چه فرد مخدوم، هم کیش او نباشد، البته خدمت به اهل ایمان اهمیت ویژه‏ای دارد.

امام حسین علیه‏السلام با تأکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:

«اِعْلَمُوا اَنَّ حَوائِجَ النّاسِ اِلَیْکُمْ مِنْ نِعَمِ اللّه‏ِ عَلَیکُمْ فَلاتَمَلُّوا النِّعَمَ فَتَتَحَوَّلَ اِلی غَیْرِکُمْ؛1 بدانید نیازمندیهای مردم که [به شما مراجعه می‏کنند] از نعمتهای الهی است پس نعمتها را افسرده نسازید [یعنی مبادا با رنجاندن مردم نیازمند کفران نعمت کنید] که این وظیفه خدمت رسانی به دیگران محوّل خواهد شد.»

بزرگ رهبر جهان اسلام حضرت خاتم الانبیاء صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در پیامی جهانی به پیروان خود چنین رهنمود می‏دهد:

«اَیُّما مُسْلِمٍ خَدَمَ قَوْما مِنَ الْمُسْلِمینَ اِلاّ اَعْطاهُ اللّه‏ُ مِثْلَ عَدَدِهِمْ خُدّاما فی الجنَّةِ؛2 هر مسلمانی که به گروهی از مسلمانان خدمت کند خداوند متعال به تعداد آنان، خدمتگزارانی را در بهشت به او عطا خواهد کرد.»

اساسا یکی از مهم‏ترین آرزو و درخواستهای ائمه اطهار علیهم‏السلام از خداوند متعال توفیق خدمتگزاری به مردم بوده است و آنان این خواسته ارزشمند خویش را در قالب دعاها و سخنان گهربار خویش ابراز می‏نمودند. امام سجاد علیه‏السلام در دعای مکارم الاخلاق با پروردگار متعال چنین نجوا می‏فرماید:

«وَاَجْرِ لِلنّاسِ عَلی یَدَیَّ الْخَیْرَ وَلاتَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ3؛ خداوندا! انجام کارهای خیر را برای مردم، به دست من اجرا کن و خدمات نیکم را با منّت گزاری ضایع مگردان.»

رفع نیاز حاجتمندان و کمک به ارباب رجوع، از نکات قابل توجهی است که در جوامع حدیثی و منابع فقهی بخشهای مستقلی برای آن منظور شده است. «قضاء حاجة المؤمن»، «خدمة المؤمن»، «الاهتمام بامور المسلمین»، «الطاف المؤمن و اکرامه» برخی از عناوین این ابواب است. در متن این گفتارهای سودمند، افزون بر ثوابهای اخروی خدمت رسانی، به نتایج پربار این خصلت خداپسندانه در دنیا نیز اشاره شده است. در یکی از همین روایات، حضرت سیدالشهداء علیه‏السلام به خدمتگزاران راستین به مردم نوید می‏دهد:

صلوات یا کف و سکوت؟

خدمت گزاری به مردم در شیوه سخن امام حسین (ع)

امام حسین علیه‏السلام با تأکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:

«مَنْ نَفَّسَ کُرْبَةَ مُؤْمِنٍ فَرَّجَ اللّه‏ُ عَنْهُ کُرَبَ الدُّنْیا وَالاخِرَةِ4؛ هر کس اندوهی رااز دل یکی از اهل ایمان بزداید، خداوند متعال غصه‏های دنیا و آخرت او را از میان برداشته [مشکلاتش را حل خواهد نمود.]» بنابراین خدمت رسانی در جامعه اسلامی، بویژه از سوی کارگزاران و مسئولان و صاحبان قدرت و مال و متنفذان، امری لازم و ضروری است. و شایسته است که هر مسلمان وظیفه شناس و مسئولیت‏پذیر در هر پست و مقامی که باشد در امر خدمت رسانی همت نماید و تلاش خود را مضاعف گرداند.

خاطر ناشاد را دلشاد کردن همّت است صید مرغان حرم کردن ندارد افتخار نان بریدن شیوه مردان والا نیست، نیست در زمان ناتوانی یاد یاران فخر نیست روز قدرت از ضعیفی یاد کردن همت است
باغ آفت دیده را آباد کردن همت است طایری را از قفس آزاد کردن همت است نان برای نوع خود ایجاد کردن همت است روز قدرت از ضعیفی یاد کردن همت است روز قدرت از ضعیفی یاد کردن همت است
در این نوشتار سعی شده که عمل مقدس خدمت رسانی در سیره و سخن شاخص‏ترین الگوی خدمتگزاران، یعنی حضرت سیدالشهداء علیه‏السلام بررسی شده و برخی از زیباترین رفتارها و گفتارهای آن خادم راستین امّت اسلام و جامعه بشری به خوانندگان بزرگوار عرضه شود؛ زیرا آن حضرت، پناه بی‏پناهان، دستگیر یتیمان و اسوه کامل خدمتگزاران است. حضرت مهدی علیه‏السلام در زیارت ناحیه مقدسه خطاب به آن بزرگوار می‏فرماید:

«کُنْتَ رَبیعَ الاَیْتامِ وَعِصْمَةَ الاَنامِ وَعِزَّ الاِسلامِ وَمَعْدِنَ الاَحْکامِ وَحَلیفَ الاَنْعامِ؛ [ای جدّ بزرگوار!] تو بهار یتیمان، حافظ وپناه مردم، مایه سرافرازی اسلام، کانون احکام و معارف الهی و هم پیمان بخشش و احسان بودی.»

آری امام حسین علیه‏السلام نمونه بارز خدمتگزاری و خدمت رسانی به مردم دردمند بود، او با اعمال و رفتار خویش نه تنها گرهی رااز زندگی گرفتاران باز می‏کرد بلکه چگونه خدمت کردن به دیگران را به علاقه‏مندان خویش و بشر دوستان عالم عملاً آموزش می‏داد.

آداب خدمت رسانی

در سیره امام حسین علیه‏السلام در زمینه خدمت رسانی نکات ظریفی وجود دارد که دقت بیشتر خادمان دلسوز را می‏طلبد. توجه به شخصیت و حیثیت افراد در امر خدمت رسانی از مهم‏ترین ویژگیهایی است که شایان توجه می‏باشد؛ چرا که اگر در ضمن اجرای نیکی و احسان و کمک به ارباب رجوع به عزّت نفس و آبروی افراد بی‏توجهی شود، نه تنها عمل خدمت رسانی نتیجه مثبت نخواهد داد بلکه مایه انزجار و نفرت نیز خواهد بود. دراین صورت امام حسین علیه‏السلام نمونه بارز خدمتگزاری و خدمت رسانی به مردم دردمند بود، او با اعمال و رفتار خویش نه تنها گرهی رااز زندگی گرفتاران باز می‏کرد بلکه چگونه خدمت کردن به دیگران را به علاقه‏مندان خویش و بشر دوستان عالم عملاً آموزش می‏داد.

شیرین‏ترین ثمره خدمت به تلخ‏ترین خاطره‏ها تبدیل خواهد شد؛ به همین جهت، حضرت سیدالشهداء علیه‏السلام به این نکته لطیف توجه خاصی داشت و در مواجهه با نیازمندان این شیوه را رعایت می‏کرد. دو نمونه از رفتار آن حضرت را در این زمینه با هم می‏خوانیم:

1. روزی شخصی از انصار برای حلّ مشکل خود به پیشگاه آن بزرگوار آمد. او هنوز لب به سخن نگشوده بود که امام علیه‏السلام از چهره نگران و سیمای گرفته او، دردها و رنجهای درونی‏اش را دریافت و به وی فرمود:

«یا اَخَا الاَنصار صُنْ وَجْهَکَ عَنْ بِذْلَةِ الْمَسْأَلَةِ وَارْفَعْ حاجَتَکَ فی رُقْعَةٍ فَاِنّی آتٍ فیها ما سارَّکَ اِنْشاءاللّه‏ِ؛ ای برادر انصاری، خواسته‏ات را به صورت شفاهی مطرح نکن. خواسته خود را در کاغذی بنویس تا انشاءاللّه‏ من با انجام دادن آن، موجبات خوشحالی تو را فراهم آورم.»

او نیز در نامه‏ای چنین نوشت:

«یااباعبداللّه‏، من به فلانی پانصد دینار بدهکارم و او مرا تحت فشار قرار داده، با او صحبت کن تا به من مهلت دهد.»

امام نامه‏اش را مطالعه کرده و سپس به درون منزل رفت و کیسه‏ای حاوی هزار دینار آورد و به مرد انصاری داد و به او فرمود:

«پانصد دینار آن را به طلبکار خود پرداخت کن و بابقیّه این پول به زندگی‏ات سامان ده.»

و در ادامه افزود:

«وَلاترْفَعْ حاجَتَکَ اِلاّ الی اَحَدِ ثَلاثةٍ: الی ذی دینٍ، اَوْ مُرُوَّةٍ، اَوْ حَسَبٍ، فَاَمّا ذُوالدّینِ فَیَصُونُ دینَهُ وَاَمّا ذوُالْمُرُوَّةِ فَاِنَّهُ یَسْتَحْیی لِمُروَّتِهِ وَاَمّا ذوالْحَسَبِ فَیَعْلَمُ اَنَّکَ لَمْ تُکْرِمْ وَجْهَکَ اَنْ تَبْذُلَهُ لَهُ فی حاجَتِکَ فَهُوَ یَصُونُ وَجْهَکَ اَنْ یَرُدَّکَ بِغَیْرِ قَضاءِ حاجَتِکَ5؛ [ای برادر، اگر روزی گرفتار شدی] مشکل خود را به جز برای سه کس اظهار نکن:

1. افراد دیندار؛ 2. جوانمرد؛ 3. انسانهایی که شرافت خانوادگی دارند.

دیندار برای حفظ دین خود [به تو یاری می‏رساند] و جوانمرد به سبب مردانگی خود حیا می‏کند [و به کارت رسیدگی می‏کند] و فرد اصیل و شریف نیز می‏داند که تو با رفتن نزد او از آبرویت مایه گذاشته‏ای و برای انجام دادن خواسته‏ات کوشیده، آبرو و شخصیت تو را حفظ می‏کند.»

2. روزی مردی بینوا که بر اثر فشار زندگی جانش به لب رسیده و دستش از همه جا کوتاه شده بود به امید رسیدن به نوایی به مدینه آمد. او در آنجا از کریم‏ترین و سخی‏ترین فرد سؤال کرد.

به او گفته شد: حسین بن علی علیه‏السلام شریف‏ترین و سخی‏ترین فرد مدینه است. مرد بینوا در جستجوی آن امام بزرگوار به مسجد آمد و حضرت را در حال نماز دید. او در همان جا با خواندن ابیاتی خواسته‏اش را مطرح نمود:

«لَمْ یَخِبْ الانَ مَنْ رَجاکَ وَ مَنْ حَرَّکَ مِنْ دوُنِ بابِکَ الْحَلَقَة»

«تا به حال ناامید و مأیوس نشده هر کسی که به تو امید بسته و درب خانه‏ات را کوبیده است.»

«اَنْتَ جَوادٌ وَاَنْتَ مُعْتَمَدٌ اَبُوکَ قَدْ کانَ قاتِلُ الْفَسَقَةِ»

«تو بخشنده‏ای و تو مورد اعتمادی و پدرت نابود کننده افراد فاسق و تبهکار بود.»

امام حسین علیه‏السلام بعد از شنیدن سخنان وی رو به قنبر کرد و فرمود:

«آیا از مال حجاز چیزی بجای مانده است؟» قنبر گفت: «بلی، چهار هزار دینار داریم.» امام فرمود: «قنبر! آنها را حاضر کن که این شخص در مصرف آنها از ما سزاوارتر و نیازمندتر است.»

سپس امام به منزل رفت و ردای خود را ـ که از برد یمانی بود ـ از تن در آورد و دینارها را در آن پیچید و از لای در به آن مرد نیازمند داد و اشعار او را نیز با ابیاتی چنین پاسخ فرمود:

«خُذْها فَانّی اِلَیْکَ مُعْتَذِرٌ وَاعْلَمْ بِاَنّی عَلَیْکَ ذُوشَفَقَةٍ»

«اینها را از من قبول کن، من از تو عذر می‏خواهم و بدان که من برای تو مهربان هستم.»

«لَوْ کانَ فی سَیْرِنَا الْغَداةُ عَصا اَمْسَتْ سَمانا عَلَیْکَ مُنْدَفِعَة» «اگر امروز قدرت و حکومتی داشتیم و دست ما بازتر بود، مطمئنا آسمان جود و رحمت ما بر تو ریزش می‏کرد.»

«لکِنَّ رَیْبَ الزَّمانِ ذُوغَیرٍ وَالْکَفُّ مِنّی قَلیلَةُ النَّفَقَةِ»

«ولی حوادث روزگار در حال دگرگونی و تغییر است و بخشش من اندک شده است.»

مرد نیازمند هدایای امام را از لای در گرفت و گریست. امام پرسید: «آیا عطای ما را کم شمردی؟» گفت: «نه، هرگز بلکه به این نکته می‏اندیشم که این دستان پرمهر و با سخاوت چگونه در زیر خاک پنهان خواهد شد6!!»

رفتار دل پذیر

اگر در مواردی انسان نتواند نیاز حاجتمندی را برآورد، شایسته است که او را با زبان خوش و رفتاری دل‏انگیز راضی کند؛ چرا که برای خدمتگزار وظیفه شناس همیشه کمک مالی به درماندگان ممکن نیست؛ ولی او می‏تواند با رفتار دل‏پذیر خود، مرهمی بر زخم دردمندان، بگذارد؛همچنان که رسول گرامی اسلام می‏فرماید:

«اِنَّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النّاسَ بِاَمُوالِکُم فَسَعُوهُمْ بِاَخْلاقِکُمْ؛7 شما هرگز نمی‏توانید همه مردم را با بذل مال [راضی کرده[ و گشایشی در زندگی بر ایشان ایجاد کنید ولی با اخلاق خوشتان آنان را خشنود کنید.»

بر همین اساس، حضرت امام حسین علیه‏السلام گاهی که برایش رفع گرفتاری مستمندان مقدور نبود با گشاده رویی و رفتاری خوشایند مراجعان را راضی می‏فرمود. یکی از این مصادیق را مرور می‏کنیم:

آن حضرت نشسته بود که فرد نیازمندی به آن بزرگوار مراجعه کرد و اظهار داشت: ای پسر رسول خدا، به دادم برس! فلان شخص از من طلبکار است و می‏خواهد مرا زندانی کند. امام حسین علیه‏السلام فرمود: «وَاللّه‏ِ ما عِنْدی مالٌ اَقْضی عَنْکَ؛ به خدا قسم! الان هیچ پولی ندارم که بدهی تو را پرداخت نمایم.»

مرد بدهکار گفت: «پس لااقل با او گفتگو کن شاید رأیش عوض شود.»

امام فرمود: «من هیچ گونه آشنایی با طلبکار تو ندارم، امّا از پدرم امیرمؤمنان علیه‏السلام شنیدم که می‏گفت: رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرموده است: «مَنْ سَعی فی حاجَةِ اَخیهِ الْمُؤمِنِ فَکَاَنَّما عَبَدَاللّه‏َ تِسْعَةَ الافِ سَنَةٍ، صائما نَهارَهُ، قائما لَیْلهُ؛8 هر کس در راه حلّ مشکل برادر ایمانی خود تلاش نماید چنان است که نه هزار سال خدا را عبادت کرده در حالی که روزها را روزه گرفته و شبها را به عبادت گذرانیده باشد.»

به همین جهت اگر نتوانیم خدمتی به نیازمندان بکنیم، رفتار خوشایند، می‏تواند تا حدودی از دردهای درونی افراد رنجور کاسته و موجب آسایش خاطر آنان باشد. شاعری خوش ذوق این نکته را چنین ترسیم کرده است:

آرزو دارم که گر گل نیستم، خاری نباشم باربرداری زدوشی نیستم باری نباشم

گر چه نتوانم ستانم حق مظلومی ز ظالم باری این خواهم که همکار ستمکاری نباشم

نیستم گر نوشدارویی برای دردمندی نیز بابی دست و پایی نیش جرّاری نباشم

امام حسین علیه‏السلام و بیماران نیازمند

عیادت از بیماران نیازمند از ویژگیهای مهم سالار شهیدان بود. آن حضرت با ملاقات آنان علاوه بر دلجویی و تسکین آلام روحی و جسمی بیماران و دردمندان، به مشکلات مادی و اقتصادی آنان نیز رسیدگی می‏کرد؛ چرا که مریضهای فقیر و مستمند بیش از آنکه در اندیشه سلامتی خود باشند به فکر بدهکاریها و نیازهای مادّی خود هستند و این مشکل از نظر روحی و روانی شدیدا آنان را می‏آزارد. به همین جهت بر افراد توانمند و مرّفه جامعه مسلمین لازم است که به این موارد توجه بیشتری داشته باشند و همچنان که در فکر رفاه و آسایش خود و خانواده‏هایشان هستند در اندیشه این گروه دردمند نیز باشند.

«ابن شهر آشوب» می‏نویسد:

«روزی امام حسین علیه‏السلام به ملاقات بیماری بدهکار به نام اسامة بن زید رفت. او در بستر بیماری آه و زاری می‏کرد و مکرر می‏گفت: ای وای از دست غم و اندوه! حضرت از او پرسید: چه اندوهی داری؟ اسامة گفت: بدهکارم و غم و غصه شصت هزار درهم قرض، تمام وجودم را فرا گرفته است. امام حسین علیه‏السلام فرمود: ناراحت نباش! من بدهیهای تو را پرداخت می‏کنم. اسامة گفت: می‏ترسم قبل از پرداخت بدهیهایم بمیرم. حضرت فرمود: من تمام بدهی هایت را قبل از مرگ تو می‏پردازم.

حضرت اباعبداللّه‏ علیه‏السلام همچنان که وعده داده بود قبل از مرگ اسامة تمام قرضهای وی را پرداخت9.»

خدمت به ضعیفان و یتیمان

امام حسین علیه‏السلام بسان همه پیشوایان معصوم در خدمت رسانی به محرومان و یتیمان، برنامه ویژه‏ای داشت و آن حضرت منتظر نمی‏ماند که یتیمی به او مراجعه کرده، نیازهایش را بازگو کند. سرور آزادگان جهان برای رسیدن به درجات خدمتگزاران حقیقی، خود پیشقدم می‏شد و به طور ناشناس و در دل شبهای تاریک به رفع مشکلات یتیمان، بیوه زنان و محرومان جامعه می‏پرداخت. او همچون پدر ارجمندش حضرت امیرمؤمنان علی علیه‏السلام آن چنان در این امر مهم اهتمام داشت و کار خود را به صورت غیر محسوس انجام می‏داد که تا قبل از شهادتش مردم عادّی از یتیم نوازی و خدمات محرومیت زدایی آن جناب آگاهی نداشتند.

«شعیب بن عبدالرحمن خزاعی» در این زمینه می‏گوید: «بعد از حماسه عاشورا، مردان قبیله بنی اسد ـ هنگامی که خواستند جسد مطهر حضرت سیدالشهداء علیه‏السلام را دفن کنند ـ بر دوش آن حضرت، اثر زخمی یافتند که کاملاً از جراحتهای جنگی متفاوت بود؛ زخم کهنه‏ای بود که هیچ شباهتی به زخمهای روز عاشورا نداشت. از امام سجاد علیه‏السلام در این مورد سؤال کردند. آن حضرت در پاسخ فرمود:

«هذا مِمّا یَنْقُلُ الْجِرابَ عَلی ظَهْرِهِ اِلی منازِلِ الاَرامِلِ وَالْیَتامی؛10 این زخم بر اثر حمل کیسه‏های غذا و به دوش کشیدن هیزم به خانه‏های بیوه زنان و یتیمان است.»

شهریاری که به شب برقع پوش می‏کشد بار گدایان بر دوش

ناشناسی که به تاریکی شب می‏برد نان یتیمان عرب

خدمت به قدر معرفت

در سیره امام حسین علیه‏السلام خدمت رسانی به هر کسی به اندازه معرفت اوست. زیرا پرسودترین سرمایه هر کسی گوهر معرفت و علم و ادب است و تمام امور زندگی و فلسفه خلقت انسان برای وصول به این مقام است و این سرمایه جاویدان ـ برخلاف سرمایه‏های مادّی ـ در دنیا و عقبی با انسان همراه است.

همچنان که گفته‏اند:

گوهر معرفت‏آموز که با خود ببری که نصیب دگران است نصاب زر و سیم

شخصی به حضور پیشوای سوم آمد و عرض کرد: «ای پسر رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، من خون بهایی را عهده‏دار شده‏ام امّا در پرداخت آن ناتوانم. به ناچار پیش خود فکر کردم این مشکل را با کریم‏ترین مردم عصر در میان بگذارم و هر چه جستجو کردم کریم‏تر از شما نیافتم.»

امام علیه‏السلام به او فرمود: «ای برادر! من سه سؤال از تو می‏کنم؛ اگر یکی را پاسخ دادی 31 بدهی‏ات را می‏پردازم و اگر دو تا را جواب گفتی 32 و اگر همه را صحیح پاسخ دادی تمام بدهی‏ات را خواهم پرداخت!!!»

مرد ناتوان با لحنی عاجزانه گفت: «ای فرزند رسول اللّه‏! آیا شخصی مثل شما ـ که از خاندان علم و شرف و فضیلت هستی ـ از کسی مثل من سؤال می‏کند؟!»

امام حسین علیه‏السلام فرمود: «بلی، از جدّم رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله شنیدم که می‏فرمود: اَلْمَعْروفُ بِقَدْرِ الْمَعْرِفةِ، نیکی [و خدمت به دیگران] به قدر معرفت [آنها] ست.»

مرد گفت: «در این صورت هر چه می‏خواهی بپرس!» و امام با آن مرد چنین گفتگو کرد:

ـ «کدام عمل، فضیلت بیشتری دارد؟»

ـ «ایمان به خدا»

ـ «راه نجات از هلاکت چیست؟»

ـ «اعتماد به خدا»

ـ «آرایش و زیبایی حقیقی افراد در چیست؟»

ـ «علم و دانشی که با حلم و بردباری توأم باشد.»

ـ «اگر آن نبود؟»

ـ «ثروتی که با انصاف و مروت همراه باشد.»

ـ «اگر آن هم نبود؟»

ـ «فقر و محرومیتی که با صبر و پایداری تحمل شود.»

ـ «اگر آن هم نباشد؟»

ـ «در این صورت بهتر است بلایی از آسمان آمده، چنین فردی را نابود کند که او شایسته همین است.»

در اینجا امام حسین علیه‏السلام خندید و مبلغ هزار دینار به وی عطا کرد. آنگاه انگشتر مبارکش را که نگینی به ارزش دویست درهم داشت به عطایش افزود و فرمود: «یا اَعْرابی! اِعْطِ الذَّهَبَ اِلی غُرَمائِکَ واصْرِفِ الْخاتَمَ فی نَفَقَتِکَ؛ ای مرد عرب، طلا رابه طلبکارانت بده و انگشتر را در مصارف شخصی خود خرج کن.»

مرد بدهکار با خوشحالی تمام هدیه امام را گرفت و در حالی که آیه «اللّه‏ُ اَعْلَمُ حَیثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ» را قرائت می‏کرد، از حضور امام حسین علیه‏السلام مرخص شد.11

هشدار به مسئولان

سرور آزادگان جهان، اندکی قبل از هلاکت معاویه، در خطبه‏ای حساس و تاریخی در سرزمین منا به مسئولان جامعه اسلامی و عالمان و حاکمانی که در اجتماع نقش مؤثری دارند، امّا در مورد خدمت رسانی به فقرا، محرومان و نیازمندان جامعه کوتاهی می‏کنند سخنانی هشدار دهنده بیان می‏فرماید و نکات مهمی را در این زمینه به آنان یادآور می‏شود.

آن حضرت در بخشی از سخنان خود به تضییع حقوق مستضعفان و محرومان جامعه اشاره می‏فرماید و از بی‏توجهی مسئولان جامعه به مسائل خدماتی انتقاد می‏کند و می‏فرماید:

«فَاَمّا حَقُّ الضُّعَفاء فَضَیَّعْتُمْ وَاَمّا حَقَّکُمْ بِزَعْمِکُمْ فَطَلَبْتُمْ، فَلا مالاً بَذَلْتُمُوهُ، وَلا نَفْسا خاطَرْتُمْ بِها لِلَّذی خَلَقَها وَ لاعَشیرَةً عادَیْتُمُوهُ فی ذاتِ اللّه‏ِ، اَنْتُمْ تَتَمَنَّونَ عَلَی اللّه‏ِ جَنَّتَهُ وَمُجاوَرَةَ رُسُلِهِ وَاَمانا مِنْ عَذابِهِ؟!؛

[شما ای بزرگان و مسئولان جامعه!] حق ضعیفان را پایمال نمودید و آنچه را که حق خود تصور می‏کردید طلب کردید ولی در راه خدا نه مالی بخشش کردید و نه جانتان را به مخاطره انداختید و نه از اقوام و بستگان خود برای رضای خدا بریدید. آیا [با این پرونده سیاه و اعمال زشت [بهشت خداوند و همجواری پیامبران او را آرزو می‏کنید و با این حال می‏خواهید از عذاب خدا در امان بمانید؟!»

سالار شهیدان در فراز دیگری از کلمات بیدارگرانه و کوبنده خود به وضعیت اسف بار و نابسامان مستضعفان و بیچارگان می‏پردازد و می‏فرماید:

«وَقَدْ تَرَوْنَ عُهُودَ اللّه‏ِ مَنْقُوضَةً فَلا تَفْزَعُونَ وَاَنْتُمْ لِبَعْضِ ذِمَمِ آبائِکُمْ تَقْرَعُونَ وَذِمَّةُ رَسُولِ اللّه‏ِ مَخْفُورَةٌ، وَ اَلْعُمْیُ وَالْبُکْمُ والزَّمِنُ فی الْمَدائِنِ مُهْمَلَةٌ لاتَرْحَمُونَ و لافی مَنْزِلَتِکُمْ تَعْمَلُونَ وَلامَنْ عَمِلَ فیها تَعْنُونَ وَبِالاِدْهانِ وَالْمُصانَعَةِ عِنْدَ الظَّلَمَةِ تَأمَنُونَ؛12

شما می‏بینید که پیمانهای الهی شکسته می‏شود ولی هیچ فریاد نمی‏کشید در حالی که برای بعضی از پیمانهای پدرانتان آشفته خاطر می‏شوید. اینک پیمانهای رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله مورد بی‏اعتنایی قرار گرفته و نابینایان، اشخاص کر و زمینگیر در همه شهرها بی‏سرپرست مانده‏اند، به آنان رحم نمی‏کنید و مطابق شأن و منزلت خود عمل نمی‏کنید و به کسانی که در این راه خدمت می‏کنند توجه نمی‏کنید و با چرب زبانی و سازش با ستمکاران خود را در حاشیه امن قرار داده‏اید.»

امام حسین علیه‏السلام خودداری از رسیدگی به محرومان و نیازمندان را از بدترین صفات حاکمان می‏دانست و همواره می‏فرمود:

«شَرُّ خِصالِ الْمُلُوکِ: اَلْجُبْنُ مِنَ الاَعْداءِ وَالْقَسْوَةُ عَلَی الضُّعَفاءِ وَالْبُخْلُ عِنْدَ الاِعْطاءِ؛13 بدترین صفات حاکمان، ترس از دشمنان، قساوت بر ضعیفان و خودداری از بخشش در موقع عطا می‏باشد.»

آن حضرت علاوه بر حمایتهای عملی خویش از محرومان جامعه بر ضرورت خدمت رسانی به نیازمندان تاکید کرده، در گفتارها و اشعارش این اعتقاد خود را ابراز می‏نمود.

نمونه‏ای از اشعار آن بزرگوار را می‏خوانیم:

«اِذا جادَتِ الدُّنْیا عَلَیْکَ فَجُدْبِها عَلَی النّاسِ طُرّا قَبْلَ اَنْ تَتَفَلَّتِ» «آنگاه که دنیا به تو روی خوش نشان داد [و برایت امکاناتی فراهم شد] تو هم از آن به نفع نیازمندان و مستمندان بهره گیر، قبل از آنکه از دستت بیرون رود.»

فَلا الْجُودُ یُفْنیها اِذا هِیَ اَقْبَلَتْ وَلاَ الْبُخْلُ یُبْقیهااِذا ما تَوَلَّتِ»14 «نه بخشش تو آن را ـ هر گاه به تو روی آورد ـ از بین خواهد برد و نه بخل تو، آن را ـ هر گاه به تو پشت کند ـ باقی خواهد گذاشت.»

آثار خدمتگزاری

حضرت حسین بن علی علیه‏السلام برای توسعه امر خدمت‏رسانی در جامعه، مردم را از آثار این امر مقدس آگاه کرده، می‏فرماید:

«فَمَنْ تَعَجَّلَ لاَِخیهِ خَیْرا وَجَدَهُ اِذا قَدِمَ عَلَیْهِ غَدَا وَمَنْ اَرادَ اللّه‏َ تَبارَکَ وَتَعالی بِالصَّنیعَةِ اِلی اَخیهِ کافاهُ بِها فی وَقْتِ حاجَتِهِ وَصَرَفَ عَنْهُ مِنْ بَلاءِ الدُّنْیا ما هُوَ اَکْثَرُ مِنْهُ وَمَنْ نَفَّسَ کُرْبَةَ مُؤْمِنٍ فَرَّجَ اللّه‏ُ عَنْهُ کُرَبَ الدُّنْیا وَالاْخِرَةِ؛15 هر کس برای نیکی [و خدمت‏رسانی [به برادر خود بشتابد فردا نتیجه آن را خواهد دید و کسی که برای خدا به برادر دینی خود یاری نماید خداوند او را به هنگام نیازمندی یاری خواهد کرد و بیشتر از آن او را از بلاها و گرفتاریها دور خواهد ساخت و آن کسی که اندوه و غم را از دلِ مؤمنی بر طرف نماید، خداوند متعال غم و غصه‏های دنیا و آخرت [او] را برطرف خواهد نمود.»

مهم‏ترین شرط خدمتگزاری

در خدمتگزاری به مردم یک شرط اساسی وجود دارد که بدون آن عمل نیک، ارزش واقعی خود را از دست خواهد داد و آن اینکه خدمت به مردم باید از راه صحیح و پاکیزه انجام پذیرد. و بر اساس تقوا و پاکدامنی و برای خدا باشد وگرنه خدمت رسانی به خاطر مقاصد نفسانی و هواهای شیطانی هیچ گونه تاثیری نخواهد داشت؛ چرا که عمل خیر باید از راه خیر و نیک انجام پذیرد؛ همچنان که خداوند متعال می‏فرماید:

«اِنَّما یَتَقَبَّلُ اللّه‏ُ مِنَ الْمُتَّقینَ»16؛ «خداوند متعال فقط از پرهیزگاران [اعمال نیک] را می‏پذیرد.»

در این راستا امام حسین علیه‏السلام رهنمودهای ارزنده‏ای به جامعه بشری عرضه نموده است. هنگامی که به آن حضرت خبر دادند «عبداللّه‏ بن عامر» ـ از کارگزاران بنی امیه ـ چنین و چنان صدقه داده و عدّه زیادی برده آزاد کرده است، امام علیه‏السلام فرمود:

«مَثَل عبداللّه‏ بن عامر همانند کسی است که از حاجیان و راهیان خانه خدا سرقت کرده و سپس اموال دزدی را صدقه می‏دهد.» آنگاه افزود:

«اِنَّمَا الصَّدَقَةُ الطَّیِّبَةُ صَدَقَهُ مَنْ عَرِقَ فیها جَبینُهُ وَاَغْبَرَّ فیها وَجْهُهُ؛ صدقه پاکیزه،صدقه کسی است که در راه کسب آن پیشانی‏اش عرق کرده و صورتش غبارآلود شده است.»

وقتی از امام صادق علیه‏السلام سؤال شد: «منظور حضرت سید الشهداء علیه‏السلام چه کسی بوده است؟» فرمود: «علی بن ابی طالب علیه‏السلام .»17

--------------------------------------------------------------------------------

1. مستدرک الوسائل، ج12، ص369.

2. اصول کافی، باب خدمت به مؤمن، ح1.

3. صحیفه سجادیه، دعای 20.

4. کشف الغمه، ج2، ص29.

5. تحف العقول، ص247.

6. بحارالانوار، ج44، ص190.

7. الاختصاص، ص225؛ میزان الاعتدال، ج2، ص429.

8. بحارالانوار، ج71، ص315.

9. مناقب آل ابی طالب، ج3، ص221.

10. همان، ج4، ص66؛ بحارالانوار، ج44، ص190.

11. بحارالانوار، ج44، ص196.

12. تحف العقول، ص237 و 238.

13. العوالم، الامام الحسین علیه‏السلام ، ص62.

14. المناقب، ج4، ص66.

15. کشف الغمه، ج2، ص29 و 30.

16. مائده/27.

17. دعائم الاسلام، ج2، ص329؛ مستدرک الوسائل، ج7، ص244.

خدمت در سیره و سخن جواد الائمه علیه‏السلام

ر راشدی — 2009-02-08T09:13:08+01:00

خدمت در سیره و سخن جواد الائمه علیه‏السلام

درنگى در مفهوم خدمت

اگر عبادت بزرگ‏ترین فلسفه آفرینش است که: «وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالاِْنْسَ اِلاّ لِیعْبُدُونِ»؛ «جن و انسان را خلق نکردم، مگر به خاطر اینکه عبادتم کنند»، برگزیدگان الهى، عابدترین بندگان خدا خواهند بود و اگر از والاترین مظاهر عبادت، «خدمت به خلق» است که: «مَنْ سَعى فى حاجَةِ اَخیهِ الْمُؤْمِنِ فَکأَنَّما عَبَدَ اللّه‏َ تِسْعَةَ آلافِ سَنَةٍ صائِما نَهارَهُ قائِما لَیلَهُ؛ هر فردى که در برآوردن نیاز برادر مؤمنش تلاش کند، گویا نُه‏هزار سال خداوند را عبادت کرده، در حالى که روزها را روزه‏دار و شبها را شب زنده‏دار بوده است.»، برگزیدگان الهى، انبیا و معصومان، خدمتگزارترین افراد به مردم خواهند بود؛ زیرا آنان اسوه و شاخص‏اند و درخت کمال در وجودشان به بالنده‏ترین شکل سر به فلک کشیده است.

آیه الهى خطاب به پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله را به یاد آوریم که مى‏فرماید: «وَاخْفِضْ جَناحَک لِمَنِ اتَّبَعَک مِنَ الْمُؤْمِنینَ» پر و بال خود را براى مؤمنانى که پیرو تو هستند، بگستران.» واژه «خفض جناح» که سه بار در قرآن کریم به کار رفته است، به کنایه از کمال مهرورزى، عطوفت و خدمتگزارى خالصانه و متواضعانه حکایت مى‏کند.

خدمتگزاران واقعى، انبیا و اوصیا و مؤمنان به آنان هستند؛ چه بى‏پرده و صریح مى‏توان این ادعا را در حدیث آسمانى امام صادق علیه‏السلام یافت که فرمود: «ما آمَنَ بِاللّه‏ِ وَلا بِمُحَمَّدٍ وَلا بِعَلِىٍّ مَنْ اِذا اَتاهُ اَخُوهُ الْمُؤْمِنُ فى حاجَةٍ لَمْ یضْحَک فى وَجْهِهِ فَإِنْ کانَتْ حاجَتُهُ عِنْدَهُ سارَعَ اِلى قَضائِها وَاِنْ لَمْ یکنْ عِنْدَهُ تَکلَّفَ مِنْ عِنْدِ غَیرِهِ حَتّى یقْضِیها لَهُ فَإِذا کانَ بِخِلافِ ما وَصَفْتُهُ فَلا وَلایةَ بَینَنا وَبَینَهُ؛ به خدا و محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله و على علیه‏السلام ایمان نیاورده است کسى که هنگامى که برادر دینى‏اش به خاطر حاجتى نزد او آید، با خوشرویى برخورد نکند. پس اگر توان دارد، نیاز او را به سرعت برطرف کند و اگر توان ندارد با کمک دیگرى حل کند، اگر بر خلاف آنچه توصیف کردم باشد، پس بین ما و او ولایتى نخواهد بود.»

با این دیدگاه، کسانى نزد خدا دوست داشتنى‏تر خواهند بود که نسبت به دیگران گامى به این هدف نزدیک‏تر باشند. این سخن قدسى را به یاد آوریم که: «اَلْخَلْقُ عِیالى فَأَحَبُّهُمْ اِلَىَّ اَلْطَفُهُمْ بِهِمْ وَاَسْعاهُمْ فى حَوائِجِهِمْ؛ مردم خانواده من هستند. پس محبوب‏ترین آنها نزد من، مهربان‏ترین و کوشاترین آنها در رفع نیازهاى مردم است.»

اینک که در آستانه شهادت حضرت جوادالائمه علیه‏السلام قرار گرفته‏ایم، گوشه‏هایى از خدمت در سیره و سخن حضرت را مرور مى‏کنیم.

خدمت در سیره و سخن جواد الائمه علیه‏السلام

محمد عابدى

درنگى در مفهوم خدمت

خدمت در سیره و سخن امام جواد علیه‏السلام

1. بایدها و نبایدهاى خدمت‏رسانى

اخلاص

شرط پذیرش هر عملى، از جمله خدمت به مردم، اخلاص است و مؤمن باید به انگیزه جلب رضایت الهى خدمتگزار عیال اللّه‏ باشد و هرچه ناخالصى در عمل بیشتر باشد، درجه مطلوبیت آن هم پایین‏تر خواهد آمد. علاوه بر دخالت اخلاص در اصل عمل، از دیدگاه امام جواد علیه‏السلام در تداوم اعمال نیز باید اخلاص جارى باشد. چه بسا عملى که انجام آن با خلوص است، ولى عامل به آن بعد از عمل، آن را به ریا و ناخالصى آلوده و از درجه مقبولیت الهى ساقط مى‏کند؛ لذا امام جواد علیه‏السلام فرمود: «اَلاْءبْقاءُ عَلَى الْعَمَلِ اَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ؛ بقاى بر عمل سخت‏تر از خود عمل است.» و آن‏گاه که پرسیدند بقاى بر عمل یعنى چه؟ فرمود: «یصِلُ الرَّجُلَ بِصِلَةٍ وَینْفِقُ نَفَقَةً لِلّهِ وَحْدَهُ لا شَریک لَهُ فَکتِبَ لَهُ سِرّا ثُمَّ یذْکرُها وتُمْحى فَتُکتَبُ لَهُ عَلانِیةً، ثُمَّ یذْکرُها فَتُمْحى وَتُکتَبُ لَهُ رِیاءً؛ مردى هدیه‏اى مى‏دهد و براى خداى یگانه بى‏شریک انفاقى مى‏کند، پس برایش به عنوان «عمل پنهانى» نوشته مى‏شود. سپس او کارش را یادآورى مى‏کند، در این وقت عنوان قبلى محو مى‏شود و «عمل آشکار» برایش نوشته مى‏شود. آن مرد دوباره عملش را یادآورى مى‏کند پس عنوان قبلى محو مى‏شود و برایش «عمل ریایى» نوشته مى‏شود.»

پرهیز از اذیت

فرد خدمت‏رسان علاوه بر اخلاص، باید از هر نوع رفتارى که موجبات رنجش مددجو را فراهم آورد، پرهیز کند. همچنین باید به خاطر خدمت خود به یک مؤمن، به منت‏گذارى و یا اذیت دیگر مؤمنان هم نپردازد. حکایتى از امام جواد علیه‏السلام در این‏باره راهگشا است:

مردى نزد امام جواد علیه‏السلام آمد که بسیار خوشحال و مسرور به نظر مى‏رسید. امام از علت خوشحالى‏اش پرسید. او گفت: یابن رسول اللّه‏، از پدرت شنیدم که مى‏فرمود: «شایسته‏ترین روز براى شادى بنده روزى است که در آن انسان توفیق نیکى و انفاق به برادران مؤمنش یابد.» و امروز ده نفر از برادران دینى که فقیر و عیال‏وار بودند از فلان شهرها به نزد من آمدند و من هم به هر کدام چیزى دادم، براى همین هم مسرورم.

امام جواد علیه‏السلام به او فرمود: «لَعَمْرى اِنَّک حَقیقٌ بِاَنْ تَسُرَّ اِنْ لَمْ تَکنْ اَحْبَطْتَهُ، اَوْ لَمْ تُحْبِطْهُ فیما بَعْدُ؛ به جانم سوگند! شایسته است مسرور باشى، اگر کار خود را بى‏اثر نساخته باشى و یا بعدا حبط و بى‏اثر نسازى.» او با شگفتى پرسید: با اینکه از شیعیان خالص شمایم، چگونه عمل نیک من پوچ مى‏شود؟

فرمود: «با همین سخنى که گفتى، کارهاى نیک و انفاقهاى خود را حبط کردى.» او توضیح خواست و امام فرمود: این آیه را بخوان «یا اَیها الَّذینَ آمَنُوا لاَ تُبْطِلُوا صَدَقاتِکمْ بِالْمَنِّ وَالاَْذى»؛ «اى مؤمنان بخششهاى خود را با منت و اذیت باطل نکنید.»

گفت: من که به آن افراد منت نگذاشتم و آزار ندادم! امام فرمود: «خدا فرموده: بخششهاى خود را با منت و آزار باطل نسازید، نفرموده تنها منت و آزار بر آنان که مى‏بخشید، بلکه خواه بر آنان خواه بر دیگرى. آیا به نظر تو آزار به آنان شدیدتر است یا آزار به فرشتگان مراقب اعمال تو و فرشتگان مقرب الهى و یا آزار به ما؟»

مرد گفت: البته آزار به فرشتگان و شما. امام فرمود: تو فرشتگان و ما را آزردى و عمل خود را باطل کردى. مرد پرسید: چرا باطل کردم و شما را آزردم؟ فرمود: اینکه گفتى: «چگونه باطل نمودم با اینکه از شیعیان خالص شما هستم؟» واى بر تو! آیا مى‏دانى شیعه خالص ما کیست؟ شیعه خالص ما «حزبیل» مؤمن آل فرعون و «حبیب نجار» صاحب یس و... و سلمان و ابوذر و مقداد و عمار هستند. تو خود را در صف این فراد برجسته قراردادى و ما و فرشتگان را آزردى.

آن مرد بعد از اعتراف به تقصیر و استغفار، پرسید: پس چه بگویم؟ امام فرمود: بگو من از دوستان شما هستم. دوستان شما را دوست دارم و دشمنان شما را دشمن مى‏دارم. او چنان گفت و امام جواد علیه‏السلام فرمود: «اَلاْنَ قَدْ عادَتْ اِلَیک مَثُوباتُ صَدَقاتِک وَزالَ عَنْها الاِْحْباطُ؛ الان پاداشهاى بخششهایت به تو بازگشت و حبط و بى‏اثرى از آنها زایل شد.»

خدمت در حد توان

مردى خدمت امام جواد علیه‏السلام آمد و گفت: به اندازه جوانمردى‏ات به من کمک کن. امام فرمود: این‏قدر نمى‏توانم. گفت پس به اندازه جوانمردى خودم، کمک کن. فرمود: این را مى‏توانم. اى غلام! صد دینار به او بده.

نابودى نعمت

امام جواد علیه‏السلام مى‏فرماید: «اِنَّ لِلّهِ عِبادا یخُصُّهُمْ بِالنِّعَمِ وَیقِرُّها فیهِمْ ما بَذَلُوها فَإِذا مَنَعُوها نَزَعَها عَنْهُمْ وَحَوَّلَها اِلى غَیرِهِمْ؛ خداوند بندگانى دارد که نعمتهایش را به آنان اختصاص داده است و مقرر کرده است از آن بذل و بخشش کنند و اگر خوددارى کنند، از آنان مى‏گیرد و به دیگران منتقل مى‏کند.»

بر این اساس، امام جواد علیه‏السلام قرار گرفتن و تمرکز نعمتها در دست برخى افراد را سنّت و خواسته‏اى الهى مى‏داند که امرى هدفمند است و هدف از آن هم، واگذارى به دیگران مى‏باشد؛ لذا صاحبان مال و جاه و مقام و موقعیت باید آنچه را به دست مى‏آورند، اولاً نعمت و سپرده الهى بدانند و ثانیا واگذارى و خدمت به مردم را وظیفه خود بدانند و ثالثا مطمئن باشند که در صورت ترک وظیفه، همان خدایى که این نعمتها و امکانات را به آنان سپرده است، توان بازپس‏گیرى و واگذارى آن را به افراد دیگر دارد.

امام جواد علیه‏السلام در حدیثى دیگر، به طبیعى بودن این وضعیت و سنت الهى بودن آن چنین اشاره مى‏کند: «ما عَظُمَتْ نِعْمَةُ اللّه‏ِ عَلى اَحَدٍ اِلاّ عَظُمَتْ عَلَیهِ حَوائِجُ النّاسِ، فَمَنْ لَمْ یحْتَمِلْ تِلْک الْمَئونَةَ عَرَضَ النِّعْمَةَ لِلزَّوالِ؛ نعمت خدا بر کسى زیاد نمى‏شود، مگر اینکه نیاز مردم هم به او بیشتر مى‏شود. پس کسى که این زحمت را تحمل نکند، نعمت را در معرض زوال قرار مى‏دهد.»

مرز خدمت

خدمتگزارى نیز مانند هر رفتار اجتماعى دیگر مرزى دارد و طبعا باید به انسانهایى خدمت کرد که اهلیت خدمت را دارند، نه آنکه با ارائه خدمت، در مسیر غیر الهى‏شان مستحکم‏تر شوند. براى همین، اهل بیت علیهم‏السلام هرگاه ارائه خدمت به منحرفان، عامل جذب و تألیف قلوب و هدایت آنان مى‏شد، از هیچ نوع خدمت و حتى گذشت از توهینها و... دریغ نداشتند. و در کنار آن، هرگاه هم که تشخیص مى‏دادند خدمت رسانى به یک شخص منحرف موجب تقویت و یا رسمیت وى مى‏شود، از آن پرهیز مى‏کردند. نمونه‏اى از رفتارهاى امام جواد علیه‏السلام در این‏باره را مى‏خوانیم:

على بن مهزیار مى‏گوید: به امام جواد علیه‏السلام نوشتم: فدایت شوم! پشت سر کسى که قائل به جسمانیت خداست، نماز بخوانم؟ فرمود: «لا تُصَلُّوا خَلْفَهُمْ وَلا تُعْطُوهُمُ الزَّکاةَ وَابْرَؤُوا مِنْهُمْ بَرِئَ اللّه‏ُ مِنْهُمْ؛ پشت سرشان نماز نخوانید و چیزى از زکات به آنها ندهید و از آنان بیزارى بجویید که خدا از آنان بیزار است.»

2. آثار خدمت‏رسانى

رضایت الهى

امام صادق علیه‏السلام مى‏فرمود: «مسلمانى نیاز مسلمانى را برآورده نمى‏سازد، مگر اینکه خداى تبارک و تعالى به او مى‏فرماید: ثواب کار تو با من است و به کمتر از بهشت براى تو راضى نمى‏شوم.»

امام جواد علیه‏السلام مى‏فرمود: «ثَلاثٌ یبْلُغَنَّ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّه‏ِ: کثْرَةُ الاِْسْتِغْفارِ وَخَفْضُ الْجانِبِ وَکثْرَةُ الصَّدَقَةِ؛ سه چیز بنده را به مقام رضوان الهى مى‏رساند: استغفار زیاد، فروتنى با مردم و زیاد صدقه دادن.»

پاداش، مباهات و نام نیک

امام جواد علیه‏السلام مى‏فرمود: «اَهْلُ الْمَعْرُوفِ اِلَى اصْطِناعِهِ اَحْوَجُ مِنْ اَهْلِ الْحاجَةِ اِلَیهِ، لاَِنَّ لَهُ اَجْرَهُ وَفَخْرَهُ وَذِکرَهُ، فَمَهْما اِصْطَنَعَ الرَّجُلُ مِنْ مَعْرُوفٍ، فَاِنَّما یبْدَأُ فیهِ بِنَفْسِهِ فَلا یطْلُبَنَّ شُکرَ ما صَنَعَ اِلى نَفْسِهِ مِنْ غَیرِهِ؛ اهل نیکوکارى به کار خیرش بیشتر از نیازمندان به خیر، محتاج است؛ چون پاداش و مباهات و نام آن کار براى نیکوکار است. پس هرگاه سه چیز بنده را به مقام رضوان الهى مى‏رساند: استغفار زیاد، فروتنى با مردم و زیاد صدقه دادن.

مردى کار خوبى کرد، از خودش شروع کرده است؛ لذا تشکر بابت کارش را از دیگران نباید بخواهد.»

برترى بر عابد، نتیجه خدمت عقیدتى

عمل خدمت‏رسانى ارزشى عمومى دارد؛ اما برخى از خدمات، و از جمله خدمت فرهنگى و نجات دادن کسانى که در معرض گمراهى و انحراف فکرى قرار دارند، ارزش افزون‏ترى دارد. امام جواد علیه‏السلام ارزش شگفت‏آورى را براى خدمت به ایتام آل محمد یادآور مى‏شود و مى‏فرماید:

«اِنَّ مَنْ تَکفَّلَ بِأَیتامِ آلِ مُحَمَّدٍ الْمُنْقَطِعینَ عَنْ اِمامِهِمْ، الَمُتَحَیرینَ فى جَهْلِهِمْ، اَلأَْسْراءِ فى اَیدى شَیاطینِهِمْ وَ فى اَیدِى النَّواصِبِ مِنْ اَعْدائِنا فَاسْتَنْقَذَهُمْ مِنْهُمْ وَأَخْرَجَهُمْ مِنْ حَیرَتِهِمْ وَقَهْرِ الشَّیاطینَ بِرَدِّ وَساوِسِهِمْ وَقَهْرِ النّاصِبینَ بِحُجَجِ رَبِّهِمْ وَدَلیلِ اَئِمَّتِهِمْ، لَیفَضَّلُونَ عِنْدَ اللّه‏ِ تَعالى عَلَى الْعابِدِ بِاَفْضَلِ الْمَواقِعِ بِاَکثَرَ مِنْ فَضْلِ السَّماءِ عَلَى الاَْرْضِ وَالْعَرْشِ وَالْکرْسِىِّ وَالْحُجُبِ [عَلَى السَّماءِ] وَفَضْلُهُمْ عَلى هذا الْعابِدِ کفَضْلِ الْقَمَرِ لَیلَةَ الْبَدْرِ عَلى اَخْفى کوْکبٍ فِى السَّماءِ؛ همانا کسانى که یتیمان آل محمد را سرپرستى کنند که از امامشان جدا شده‏اند، و در جهل خود سرگردان‏اند و در دست شیاطین‏شان و ناصبیهایى که دشمن ما هستند، اسیرند، پس از دست آنان نجاتشان دهند و از سرگردانى و قهر شیطانها با بازگرداندن وسوسه‏هایشان و از قهر ناصبیها با آوردن حجتهاى خدایشان و دلیلهاى ائمه خویش خارج سازند، نزد خداوند بر عابد به بهترین موقعها برترى داده مى‏شوند؛ بیشتر از برترى آسمان بر زمین و عرش و کرسى و حجابها [بر آسمان] و برترى آنها بر این عابد، مانند برترى ماه شب چهارده بر کوچکترین ستاره در آسمان است.»

پی نوشته ها :

. بحارالانوار، ج71، ص315. (قال رسول اللّه‏ صلى‏الله‏علیه‏و‏آله).

. شعرا/215؛ امام على علیه‏السلام هم مى‏فرمود: «وَاخْفِضْ لِلرَّعِیةِ جَناحَک وَابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَک وَأَلِنْ جانِبَک وَآسِ بَینَهُمْ...» (نهج البلاغه، نامه 46).

. بحارالانوار، ج72، ص176.

. کافى، ج2، ص199.

. قال على علیه‏السلام: «لا یسْتَقیمُ قَضاءُ الْحَوائِجِ اِلاّ بِثَلاثٍ بِاسْتِصْغارِها لِتَعْظُمَ وَبِاسْتِکتامِها لِتَظْهَرَ وَبِتَعْجیلِها لِتَهْنُؤَ.» (نهج البلاغه، فیض، ص1131).

. کافى، ج2، ص296؛ بحارالانوار، ج67، ص233.

. همان.

. بقره/264.

. تفسیر منسوب به امام حسن عسکرى علیه‏السلام، ص314؛ بحارالانوار، ج68، ص159.

. کشف الغمه، ج2، ص368؛ حلیة الابرار، ج2، ص408، (در روایت آمده است: یا غلام اعطه مائة دینار. اما بعضى به اشتباه 200 دینار نوشته‏اند.)

. کشف الغمه، ج2، ص364؛ فصول المهمه، ص261؛ بحارالانوار، ج78، ص79.

. فصول المهمه، ص261؛ بحارالانوار، ج78، ص79 و روایتى مانند آن را در نهج البلاغه، حکمت 373 مشاهده نمایید.

. امالى صدوق، ص352؛ بحارالانوار، ج3، ص292؛ مباحثى پیرامون این روایت در بحارالانوار نقل شده است.

. بحارالانوار، ج73، ص312.

. کشف الغمه، ج2، ص349؛ بحارالانوار، ج75، ص81.

. بحارالانوار، ج75، ص79.

. تفسیر منسوب به امام حسن عسکرى علیه‏السلام، ص344؛ الاحتجاج، ج1، ص17.

خدمت رسانی در عمل امام علی

ر راشدی — 2009-02-08T09:11:20+01:00

خدمت رسانی در عمل امام علی

ابن ابی‏الحدید درباره آن حضرت می‏نویسد: «علی روزها روزه می‏گرفت و خوراک خود را به دیگران می‏داد و با دست خویش نخلستان‏های بعضی از یهود را آب‏یاری می‏کرد. دست‏هایش در اثر آب‏کشی آبله می‏زد، اما درامد خود را به مستمندان می‏داد»

در شأن آن حضرت، همان بس که آیه ذیل درباره او نازل شد، آن هنگام که انگشتری خود را در نماز به سائل داد: «انّما ولیّکُمُ اللّهُ و رسولُه و الَّذینَ آمنوا الّذینَ یُقیمونَ الصَّلوةَ و یؤتونَ الزَّکوةَ و هُم راکعون» (مائده:55)؛ سرپرست و رهبر شما تنها خداست و پیامبر او و آن‏ها که ایمان آورده‏اند و نماز به پا می‏دارند و در حال رکوع، زکات (صدقه) می‏پردازند.

در این‏باره ابوذر غفاری می‏گوید: «ای مردم، روزی از روزها با رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مسجد نماز می‏خواندم، سائلی وارد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی هیچ‏کس چیزی به او نداد. او دست خود را به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا! تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم، ولی کسی جواب مساعد به من نداد. در همین حال، علی علیه‏السلام که در حال رکوع بود، با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد. سائل نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون کرد. پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله که در حال نماز بود، این ماجرا را مشاهده کرد. هنگامی که از نماز فارغ شد، سر به سوی آسمان بلند کرد و چنین گفت: خداوندا! برادرم موسی از تو تقاضا کرد روح او را وسیع گردانی و کارها را بر او آسان سازی و گره از زبان او بگشایی تا مردم گفتارش را درک کنند؛ و نیز موسی درخواست کرد هارون را که برادرش بود وزیر یا یاورش قرار دهی و به وسیله او نیرویش را زیاد کنی و در کارهایش شریک سازی. خداوندا! من محمّد پیامبر و برگزیده توام، سینه مرا گشاده کن و کارها را بر من آسان‏ساز. از خاندانم علی را وزیر من گردان تا به وسیله او پُشتم قوی و محکم گردد.» ابوذر می‏گوید: «هنوز دعای پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پایان نیافته بود که جبرئیل نازل شد و به پیامبر گفت: بخوان! پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: چه بخوانم؟ گفت: بخوان: «انّما ولیُّکُم اللّهُ و رسولُهُ و الّذین آمنوا الّذینَ یقیمونَ الصّلوة و یؤتون الزکوةَ و هم راکعون»

2 -درخت‏کاری و کشاورزی

یکی از مشاغل امام علی علیه‏السلام در عصر رسالت و پس از آن، کشاورزی و درخت‏کاری بود که بسیاری از خدمات و انفاق‏های خود را از این طریق انجام می‏داد و املاک زیادی را وقف می‏کرد. امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید: «کانَ امیرالمؤمنین یضرِبُ بالمِرِّ و یستخرجُ الارضین»امیرالمؤمنین بیل می‏زد و نعمت‏های نهفته در دل زمین‏ها را استخراج می‏کرد.

مردی می‏گوید: «در خدمت امام علی علیه‏السلام یک وَسَق هسته خرما دیدیم. (هر وسق شصت صاع و هر صاع تقریبا سه کیلوگرم است. بنابراین، هر وسق قریب 180 کیلوگرم است.) گفتیم: منظور از گرداوری این همه هسته خرما چیست؟

آن حضرت فرمود: این‏ها یکصد هزار درخت خرماست، اگر خدا بخواهد. وی گوید: آن حضرت همه آن‏ها را کاشت و تمام هسته‏ها بدون استثنا روییدند و باغستانی از آن‏ها ترتیب داد و همه را وقف کرد.

3 -آزادی بردگان

آزادسازی بردگان از مستحباتی است که در اسلام بر آن تأکید و بدان سفارش فراوانی شده است. پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: «هرکس بنده مؤمنی آزاد کند، خداوند عزیز جبّار در برابر هر عضوی از آن بنده، عضوی از شخص آزادکننده را از آتش جهنم آزاد می‏سازد^.».

امام امیرالمؤمنین علیه‏السلام در این موضوع از پیشگام‏ترین افراد بوده و از حاصل دست‏رنج خود ـ و نه از بیت‏المال ـ هزار بنده خرید و در راه خدا آزاد ساخت. امام صادق علیه‏السلام در این‏باره می‏فرماید: «انّه اعتَقَ الفَ مملوکٍ مِن کَدِّ یدِهِ»همانا علی علیه‏السلام هزار بنده از دست‏رنج خود آزاد ساخت.

4 -احداث قنات

در منطقه‏ای مانند عربستان، که دارای هوای گرم و سوزان و کم آب است، اهمیت ایجاد قنات و تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی اهمیت بسیار دارد. سرزمین‏هایی که بدون جنگ و خون‏ریزی در اختیار مسلمانان قرار می‏گیرند، بخشی از انفال هستند که مربوط به مقام نبوّت می‏باشند. پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله باید از آن‏ها به نفع اسلام و مسلمانان استفاده کند. این زمین‏ها برای امور کشاورزی و حفر قنات به کار می‏روند.

امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید: «پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله زمینی را در اختیار علی علیه‏السلام گذاشت. امام در آن‏جا چشمه‏ای استخراج کرد که آب از آن مانند گردن شتر، فوّاره می‏زد. امام علیه‏السلام نام آن‏جا را «ینبُع» گذاشت.

فوران آب مایه امید اهالی شد. یک نفر از اهالی مژده فوران آب را به امام علی علیه‏السلام داد. امام فرمود: «به وارثان مژده دهید که این آب وقف زائران خانه خدا و رهگذرانی است که از این‏جا عبور می‏کنند و کسی حق فروش آن را ندارد و نیز هیچ‏کس را در آن حق ارث و بخشش نیست و هرکس آن را بفروشد، یا به کسی ببخشد، لعنت خداوند و ملائکه و مردم، همه بر او باد»

این مکان هم‏اکنون به نام «بئر علی» در راه مدینه به مکّه، در منطقه «جعرانه» معروف است.

-5 -ساخت مساجد

امیرالمؤمنین علیه‏السلام مساجدی بنا کرد، که برخی از آن‏ها عبارتند از: مسجدی در کنار مسجد الفتح در مدینه؛ مسجدی در کنار قبر حضرت حمزه علیه‏السلام ، مسجدی در میقات، مسجدی در کوفه و مسجدی در بصره^.

6 -موقوفات یا باقیات الصالحات

موقوفات و صورت وقف‏نامه‏های امیرالمؤمنین علیه‏السلام در کتاب‏های حدیث و تاریخ به تفصیل آمده‏اند.⁽²¹⁾ در اهمیت این موقوفات کافی است بدانیم که طبق نقل مورّخان، درآمد سالیانه آن‏ها چهل هزار دینار بوده که همه آن‏ها به نفع بینوایان و نیازمندان مصرف می‏شد. با وجود این درآمد سرشار، گاهی امام علی علیه‏السلام مجبور می‏شدند برای هزینه زندگی خویش، شمشیر خود را بفروشند^.

امام علیه‏السلام در محلّه «بنی زریق» واقع در مدینه، خانه‏ای بنا و آن را وقف خاله‏های خود کردند و در ضمن، شرط کردند اگر نسل آنان منقرض شود، این خانه در اختیار مسلمانان بی‏بضاعت قرار گیرد. ترجمه وقف‏نامه حضرت چنین است: «بسم‏اللّه الرحمن الرحیم. این خانه را علی بن‏ابی‏طالب در حالی که زنده و سالم است، وقف کرده. خانه‏ای که در محله بنی‏زریق واقع شده است، وقف باشد؛ فروخته نشود، بخشش نگردد، تا خداوندی که آسمان‏ها و زمین را به ارث می‏برد، آن را به ارث ببرد. [کنایه از وقف تا روز قیامت] در این خانه وقفی، خاله‏های علی و بازماندگان علی زندگی خواهند کرد. وقتی نسل آن‏ها منقرض شد، این خانه در اختیار مسلمانان بی‏بضاعت قرار می‏گیرد»

در عصر گذشته و عصر کنونی، مسأله «وقف» ارزش و اهمیت خود را از دست نداده است و از این رهگذر، می‏توان طبق مقتضیات روز، در پیشرفت تعلیم و تربیت مسلمانان و تأمین نیازمندی‏های مادی و معنوی و رفع بسیاری از گرفتاری‏ها و سختی‏ها از آن استفاده کرد. از آن‏رو که اصل مال وقفی، همیشه یا مدتی طولانی ثابت باقی می‏ماند، امیرالمؤمنین علیه‏السلام با وقف اموال خود، در راه تأمین نیازمندی‏های جامعه مسلمانان می‏کوشید.

امیرالمؤمنین علیه‏السلام پس از رحلت رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در عصر خلفا، که ایشان را از مقام رهبری کنار زدند، بیش‏تر به امور کشاورزی اشتغال داشتند. آن حضرت با زحمات و تلاش‏های خود، چندین باغ و چندین چشمه و مزرعه احداث و نوسازی کردند و از دست‏رنج خود هزار بنده خریدند و آزاد ساختند.

امام علی علیه‏السلام نگه‏داری و سرپرستی دو چشمه و باغ را به «ابونیزر»، فرزند نجاشی، شاه حبشه سپردند. نام یکی از آن‏ها «باغ ابونیزر» و نام دیگری «باغ بُغیبُغَه» بود.

ابونیزر می‏گوید: «من در باغ بودم، امام علی علیه‏السلام وارد باغ شد و فرمود: آیا غذا نزد تو هست؟ عرض کردم: با کدویی که از این باغ به دست آمده است و روغن، غذایی آماده ساخته‏ام. فرمود: آن غذا را بیاور، بخوریم. من برای آماده ساختن غذا برخاستم، آن حضرت نیز برخاست و کنار آب چشمه رفت و دست خود را شست. سپس متوجه شد که دستش به خوبی شسته نشده است. به کنار نهر آب بازگشت و با آب و ماسه تمیز، دست خود را کاملاً تمیز شست. سپس با دو کف دست از آب آن آشامید و به من فرمود: کف دست‏ها تمیزترین ظرف‏هاست.

سپس آن حضرت کلنگ را به دست گرفت و داخل چاه چشمه شد و به لایروبی قنات پرداخت. در حالی که عرق از پیشانی‏اش می‏ریخت، از چاه بیرون آمد و بار دیگر به داخل چاه رفت و همچنان به لایروبی چاه پرداخت. هنگام گلنگ زدن به زمین چاه، صدای همهمه آن حضرت به بیرون چاه می‏رسید. آن قنات را به گونه‏ای پاک‏سازی کرد که به اندازه گردن شتر آب آن زیاد شد. سپس با شتاب از چاه بیرون آمد و فرمود: خدا را گواه می‏گیرم که این چشمه و باغ را وقف کردم! آن‏گاه به من فرمود: دوات و کاغذ بیاور. من با شتاب رفتم و قلم و دوات و کاغذ تهیه کردم و به حضور آن حضرت آوردم. آن حضرت وقف نامه را چنین نوشت: بسم‏الله الرحمن الرحیم. این دو باغ را بنده خدا، علی امیرمؤمنان، وقف کرد. نام این دو باغ، "ابونیزر" و "بُغیبُغه" است، تا محصول آن وقف فقرای مردم مدینه و مسافران درمانده شود، تا با وقف این دو باغ، علی چهره‏اش را از گرمای آتش دوزخ و قیامت حفظ کند. این دو باغ فروخته نشوند و به کسی بخشیده نشوند تا خداوند، که خیرالوارثین است، آن را به ارث ببرد [یعنی تا قیامت وقف باشد]، مگر آن‏که حسن و حسین به این دو باغ نیازمند گردند. این دو باغ برای حسن و حسین، نه برای دیگران طلق و آزاد باشد».

نقل شده است: امام حسین علیه‏السلام مقروض شد. معاویه دویست هزار دینار برای امام حسین علیه‏السلام فرستاد که چشمه ابونیزر را به دویست هزار دینار بفروشد. امام حسین علیه‏السلام قبول نکردند و فرمودند: «پدرم این دو چشمه و باغ را وقف کرده است تا صورتش در قیامت از حرارت آتش دوزخ محفوظ بماند. بنابراین، آن را به هیچ قیمتی نمی‏فروشم».

7-وقف چاه در منطقه سَمُره

نیز از امام باقر علیه‏السلام نقل شده است که فرمود: «رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به همراه گروهی از سربازانش [از محل خود] خارج شدند. گروهی از دشمن در نزدیکی یَنبع با حضرت برخورد کردند ـ هوا به شدت گرم بود ـ تا این‏که به منطقه "سمره" رسیدند. پس از آن، جنگ در گرفت و پیروزی نصیب پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و سربازانش شد و زمین‏هایی به عنوان غنیمت به مسلمانان رسید. در تقسیم‏بندی زمین‏های غنیمتی از سوی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، مکان سَمُره نصیب علی علیه‏السلام شد....

امام امیرالمؤمنین علیه‏السلام به دو غلام خود دستور حفر چاه داد. چاه حفر شد و آب از آن فوران کرد.

پس حضرت آن را وقف کرد ...

پی‏نوشت‏ها

1ـ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج 39، ص 84.

2ـ محمدعلی کریمی‏نیا، تربیت اجتماعی، ص 166.

3ـ تربیت اجتماعی، ص 165.

4ـ بحارالانوار، ج 93، ص 383.

5ـ محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج 2، ص 192.

6ـ «سُئِلَ رسولُ اللّهِ: من اَحبُّ الناسِ الی اللّه؟ قال صلی‏الله‏علیه‏و‏آله : اَنفَعُ الناس للنّاس.» (اصول‏کافی، باب«الاهتمام بامور المسلمین»، ح 7)

7ـ قال رسول‏الله صلی‏الله‏علیه‏و‏آله : «مِن افضَلِ الاعمالِ عنداللهِ ابراد الکباد الحارة، و اشباعُ الکباد الجائعة، والّذی نفسُ محمّدٍ بیدهِ، لا یؤمنُ بی عبدٌ یبیتُ شبعان و اخوه (او قال جاره) المسلم جائعٌ.» (شیخ عباس قمی، سفینة‏البحار، ج 1، ماده «جوع».

8ـ ابواب «احکام العشرة»: قال الصادق علیه‏السلام : «ثلاثُ من اتی بواحدةٍ منهنَّ اوجبَ اللّهُ له الجنة: الانفاقُ بالاقتارِ و البُشر بجمیع العالم، و الانصاف من نفسه.» (شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج 6، ص 107.)

9ـ قال الصادق علیه‏السلام : «... الخلقُ عیالی فَاَحَبَّهم الیَّ الطفهم بهم واسعاهم فی حوائجهم.» (اصول کافی، ج 2، باب «السعی فی حاجة المؤمن»، حدیث 10)

10ـ همان، ج 2، باب ادخال السّرور، حدیث 4.

11ـ مالک محمودی و ابراهیم بهادری، زیرنظر آیة‏الله جعفر سبحانی، تأمین اجتماعی در اسلام، تهران، مسجد الغدیر، 1365، ص 8 ـ 9.

12ـ وسائل الشیعه، ج11، ابواب «جهاد العدو»، باب 11، حدیث 19.

13ـ به نقل از مصطفی زمانی، اسلام و خدمات اجتماعی، پیام اسلام، 1348، ص 189.

14ـ ناصر مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج 4، ص 422.

15ـ بحارالانوار، ج 41، ص 37.

16ـ همان، ج 41، ص 34.

17و18ـ محمدبن یعقوب کلینی، روضه کافی، ج 2، ص 181.

19ـ وسائل الشیعه، ج 13، ص 303، باب 6 از ابواب «الوقوف و الصدقات»، حدیث 2.

20ـ سیدابراهیم‏حسینی‏سعیدی، علی آینه حق‏نما، ج 2، ص 191.

21ـ در مورد موقوفات و وقف‏نامه‏های امیرالمؤمنین علیه‏السلام ، ر.ک: وسائل‏الشیعه، ج 13، ص 293 ـ 323 / نهج‏البلاغه، نامه 24.

22ـ و قال فیه: «انّه علیه‏السلام وقف امواله و کانت غلّته اربعین الف دینارا و باع سیفه.» (بحارالانوار، ج 41، ص 43.)

23ـ وسائل‏الشیعه، ج 13، ص 304، باب 6 از ابواب «الوقوف و الصدقات»، حدیث 6.

24ـ محمد محمدی اشتهاردی، داستان دوستان، ج 4، ص 123، به نقل از معجم البلدان، ج 4، ص 76.

25ـ محمد محمدی ری‏شهری، میزان‏الحکمه، ج 10، ص 614.

26ـ نهج‏البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهیدی، خطبه 27، صفحات 27، 28 و 457.

27ـ همان، نامه 53.

28ـ محمدمجتهد شبستری، مکتب اسلام، سال 8، ش 5، ص 49.

29ـ نهج‏البلاغه، نامه 53.

30ـ نهج‏البلاغه، حکمت 422.

31و32ـ همان، نامه 47.

33ـ همان، نامه 45.

خدمت رسانی در سیره پیشوایان

ر راشدی — 2009-02-08T09:10:30+01:00

خدمت رسانی در سیره پیشوایان

اشاره:

نظر به این که امسال از طرف مقام معظم رهبری (مدّظلّه) به عنوان سال نهضت خدمت رسانی اعلام شده مقاله زیر تقدیم می گردد:

از آن جا که بشر دارای خوی اجتماعی بوده، و برای وصول به تکامل همه جانبه فردی و اجتماعی نیاز به تعاون هم گرایی و هم کاری دارد، پیامبران، امامان (ع)، ادیان و کتاب های آسمانی، همگان را به خدمت رسانی به همدیگر در عرصه های مختلف فرا خوانده اند. خدمت به خلق از ارکان اصلی تمدن ها و نظام های الهی و انسانی است که بدون آن زندگی انسان ها بی محتوا گشته و شاید به یک زندگی حیوانی تبدیل شود.

در مسئله خدمات، به دو بخش اساسی که از آن به بخش آسیب شناسی و درمان تعبیر می شود باید توجه کامل داشت :

الف: از هرگونه عواملی که ضد خدمت است جلوگیری شود.

ب): به هرگونه عواملی که بنیه ها و بدنه های خدمت رسانی را تشکیل داده همّت گماشت و آن را تقویت کرد(1).

بنابر این خدمت کامل بستگی به پاک سازی و نیکو کاری دارد، لذا مبارزه همه جانبه با فساد، فقر، تبعیض و هرگونه انحرافات فکری و عملی، بخش اول خدمات رسانی را تشکیل می دهد. بخش دیگر آن احسان و نیکی به انسان ها، ایجاد شغل برای آنها، و سعی و کوشش در رفع نیازهایشان می باشد که این دو بخش باید در طول و عرض همدیگر باشند، تا خدمات رسانی به طور سالم و چشم گیر و مفید، تحقق یابد.

زدودن جامعه از رشوه، گران فروشی، ربا خواری، بی عدالتی، رانت خواری، تبعیض، کلاه برداری، اسراف، جهل و ندانم کاری و خروج از خدا مداری بخش مهمی از خدمت به خلق و خدمات رسانی را تشکیل می دهند، به طوری که اگر جامعه ای از این گونه امور پاک سازی نشود قطعاً امور مثبت کار ساز نخواهد بود، زیرا این امور، آثار درخشان کارهای مثبت را خنثی کرده، و نقش آنها را بی تأثیر می سازد. آیات متعددی از قرآن به تشویق خدمت به خلق در عرصه های گوناگون پرداخته است ؛ مثلاً می فرماید: «اِنَّ اللّهَ یَأمُر بِالعَدلِ وَ الاِحسانِ(2)؛خداوند به عدالت واحسان فرمان می دهد.»

خدمت رسانی در سیره پیشوایان

اشاره:

در مسئله خدمات، به دو بخش اساسی که از آن به بخش آسیب شناسی و درمان تعبیر می شود باید توجه کامل داشت :

الف: از هرگونه عواملی که ضد خدمت است جلوگیری شود.

ب): به هرگونه عواملی که بنیه ها و بدنه های خدمت رسانی را تشکیل داده همّت گماشت و آن را تقویت کرد(1).

در جای دیگر می فرماید:«فَاستَبِقُوا الخَیراتِ(3)؛ در انجام نیکی ها و اعمال خیر بر یکدیگر سبقت جویید.»

در آیه ای دیگر اعلام می کند: «اِنَّمَا المُؤمِنُون اِخوَةٌ(4)؛ مؤمنان برادر یکدیگرند.»

همه این آیات ما را به خدمت به خلق از جهات مختلف فرا خوانده و تأکید می کند که در خدمت رسانی به هم از یکدیگر پیشی گیرید و هرگز سستی نکنید؛ به ویژه مؤمنین، زیرا آنها با هم برادرند و آیین برادری اقتضا می کند که با کمال عطوفت و مهربانی به همدیگر خدمت کنند و با تلاش مخلصانه مداوم، هرگونه موانع خدمت رسانی به آنها را از سر راه بردارند.

باید توجه داشت که خدمت به خلق، مصادیق بسیار مختلفی دارد و هرگونه گره گشایی و نجات انسان ها خدمت است، ولی اولویّت ها را باید شناخت و آنچه مهم تر است مقدّم داشت؛ مانند: اولویّت های معیشتی، مسکن، بهداشت، قرض الحسنه و امثال آن. برای توضیح بیشتر، به بخشی از مصادیق خدمات اسلامی که در کلام امام سجّاد (ع) آمده اشاره می کنیم.

آن حضرت فرمود: «هرکس حاجت برادر دینی خود را برآورد، خداوند در عوض، صد خواسته او را که یکی از آنها بهشت است برآورد، هرکس ناراحتی و گرفتاری برادر دینی خود را بر طرف سازد، خداوند در روز قیامت ناراحتی های او را محو کند، و کسی که برادر دینی خود را در برابر ستم گری یاری کند، خداوند او را از پل صراط ـ که محل لغزش قدم ها است ـ آسان بگذراند و کسی که در رفع نیاز او بکوشد و او را خوشحال کند، مانند آن است که رسول خدا (ص) را خوشحال نموده است. کسی که به دادن جرعه آبی، تشنگی او را برطرف کند، خداوند او را از شربت های سر به مُهر بهشتی سیراب نماید و کسی که با دادن غذایی، او را از گرسنگی برهاند، خداوند از میوه های بهشت به او بخوراند و کسی که برهنه ای را بپوشاند، خداوند جامه هایی از استبرق و حریر بهشتی بر تن او بپوشاند و کسی که به فقیری با این که برهنه نیست، لباس دهد، همواره در پناه خدا خواهد بود، تا وقتی که از آن پارچه نخی باقی باشد. کسی که برادر مؤمنش را در پیشامدی که موجب خواری و سرشکستگی او است کفایت کند و آبروی او را در آن حادثه حفظ کند، خداوند نوجوانان جاویدان بهشت را خدمت گزار او سازد و کسی که پیکر او را از مرکب پیاده کند، یا بدن بیمارش را به دوش گیرد، یا جنازه اش را حمل کند، خداوند او را از قبر برناقه ای از ناقه های بهشت سواره، وارد محشر سازد، به گونه ای که برفرشتگان افتخار نماید. کسی که جنازه مؤمنی را کفن کند، به گونه ای باشد که او را از آغاز عمر تا لحظه مرگش پوشانده است و کسی که واسطه ازدواج برادر دینی اش شود تا همسرش موجب آرامش و انس او گردد، خداوند در عالم قبر کسی را که به صورت محبوب ترین بستگان او است با او مأنوس نماید و هر کس در هنگام بیماری اش از او عیادت کند، فرشتگان الهی در آن وقت، او را فرا گیرند و برایش دعا کنند، تا هنگامی که به خانه اش باز گردد و به او بگویند پاکیزه گشتی و بهشت برای تو پاک و آماده شد. سوگند به خدا! برآوردن حاجت مؤمن نزد من از روزه و اعتکاف و روزه دوماه پی در پی از ماه های حرام، محبوب تر خواهد بود.(5)

در این حدیث به سیزده کار نیک اشاره شده که هر کدام از آنها به نحوی خدمت به خلق است. بنابر این خدمات رسانی دارای ده ها مصداق می باشد، ولی چنان که گفتیم باید اولویت ها را شناخت و برای تحقق آنها کوشید.

ارزش خدمت در روایات اسلامی

در روایات اسلامی مطالب گوناگونی درباره خدمت به خلق بیان شده است که بیان گر اوج ارزش و جایگاه رفیع آن است که در ذیل به نمونه هایی از آنها اشاره می کنیم:

1ـ پیامبر (ص) فرمود: «المُؤمِنُ مِنَ المُؤمِنِینَ کَالرَّاسِ مِنَ الجَسَدِ، اِذَا اشتَکی الرَّأسُ، تداعی اِلَیهِ سائِر جَسَدِهِ،(6)؛مؤمن نسبت به مؤمنان دیگر هم چون سر نسبت به اعضای پیکر است، هنگامی که سر انسان درد گرفت، سایر اندام های بدن او نیز درد می گیرد.»

نظیر این مطلب از امام صادق (ع) نیز نقل شده است.(7) سعدی هم بر همین اساس در اشعار معروف خود گوید:

بنی آدم اعضای یکدیگرند چو عضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار

که در آفرینش ز یک گوهرند دگر عضوها را نماند قرار دگر عضوها را نماند قرار

بنابر این انسان ها باید خود را نسبت به دیگران هم چون اعضای یک پیکر بدانند، در این صورت خدمت به یکدیگر را در حقیقت خدمت به خود دانسته با شوق بدان اقدام خواهند نمود.

2ـ امیرمؤمنان علی (ع) در استوار نامه مالک اشتر، در مورد رفتار و رابطه استاندار (و هر مسئولی که دست اندر کار است) نسبت به نیازمندان جامعه چنین می فرماید: «دور افتاده ترین مردم دارای همان حقی هستند که نزدیک ترین آنها دارای آن می باشند، مسئولیت همه آنها بر عهده تو است، مبادا مستی ریاست و ثروت تو را از خدمت و رسیدگی به آنها باز دارد، پس توجّهت را از آنان برمگردان و در برابرشان چین بر پیشانی میفکن و به کار آنان که دستشان به تو نرسد و در دیده ها خوارند و نزد مردان خُرد، دلجویانه رسیدگی کن، و افراد مورد اعتماد خود را بر آنها برگمار تا کارهایشان را به تو گزارش دهند.»

جالب این که امام حسن مجتبی (ع) درباره سیاست اسلامی در ضمن گفتاری فرمود: «سیاست یعنی پس از رعایت حقوق الهی، حقوق زندگان را رعایت کنی، وظیفه ات را نسبت به برادران دینی انجام دهی، در خدمت کردن به مردم دریغ نکنی و نسبت به ولیّ امر تا هنگامی که مخلصانه در خدمت مردم است کمک نمایی.»(8)

3ـ آن حضرت از رسول خدا (ص) نقل می کند که فرمود: «به هر اندازه ای که مسلمانی به مردم خدمت کند، خداوند به همان اندازه خدمت کارانی را در بهشت می گمارد تا به او خدمت کنند.»(9)

4ـ امام صادق (ع) فرمود: «اَلمُؤمِنُون خَدَمٌ بَعضُهُم لِبَعضٍ؛(10) مؤمنان خدمت گزاران یکدیگرند، یکی از حاضران پرسید: چگونه؟ فرمود: «به یکدیگر فایده رسانند و سود بخشند.»

5 ـ معصومین (ع) فرمودند: «مَن اَصبَحَ لایَهتَمُّ بِأمُورِ المُسلِمین فَلَیسَ بِمَسلِمٍ(11)؛هر کس صبح کند و به امور مسلمانان همّت نگمارد، مسلمان نیست.»

6ـ رسول خدا (ص) فرمود: «مَن رَدَّ عَن قَومٍ مِنَ المُسلِمِین عادِیَة ماءٍ، اَو ناراً وَجَبَت لَهُ الجَنَّة؛(12) هر کس از طغیان آب (مثل سیل) یا آتش سوزی نسبت به مسلمین جلوگیری کند و جلو بلا را نسبت به آنها بگیرد، بهشت بر او واجب است.»

این نیز یکی از خدمت های بزرگ است که انسان برای جلوگیری از هرگونه بلا نسبت به انسان ها بکوشد و موجب دفع و رفع بلا از آنها گردد.

7ـ به طور کلی از رسول خدا (ص) سؤال شد: نافع ترین انسان ها نزد خداوند کیانند؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: «اَنفَعُ النّاسِ لِلنّاسِ؛ آنانی که فایده و سودشان به انسان ها بیشتر است.»(13)

8 ـ پیامبر اکرم (ص) فرمود: «هفت کار است که اگر کسی انجام داد، بعد از مرگش نیز ثواب آنها را در نامه عمل او می نویسند که عبارتند از: کاشتن درخت، حفر چاه، احداث نهر آب، بنای مسجد، نوشتن قرآن، به ارث گذاشتن علم و به جای گذاشتن فرزند صالحی که برای او استغفار و دعا کند.»(14)

در جای دیگر فرمود: «وقتی مؤمن از دنیا رفت، اعمال او قطع می شود (و پرونده عمل او بسته می گردد) مگر در سه مورد، به جای گذاشتن صدقه جاری (کار نیکی که آثار آن ادامه دارد)، علمی که به وسیله آن دیگران سود می برند و فرزند شایسته ای که برای او دعا کند.»(15)

روشن است که هر یک از این امور نوعی خدمت رسانی به خلق خدا است که ارزش آنها به گونه ای است که تا باقی هستند، در نامه عمل صاحبش، پاداش نوشته می شود.

نمونه هایی از خدمت رسانی پیشوایان

1ـ قرآن در شأن پیامبر (ص) می فرماید: «ولَقَد جائَکُم رَسُولٌ مِن اَنفُسِکُم عَزِیزٌ عَلَیهِ ما عَنتُّم حَریصٌ عَلَیکُم بِالمُؤمِنینَ رَئوف رحَیمٌ؛ رسولی از خودتان به سوی شما آمد که رنج های شما بر او سخت است و بر هدایت شما اصرار دارد و نسبت به مؤمنان، پر محبت و مهربان است.(16)

امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) اوقات خود را به طور منظّم و عادلانه بین اصحاب و مسلمانان تقسیم نموده بود، به همه آنان به طور مساوی می نگریست، هرگز پای خود را نزد آنها نمی گشود. هرگاه در نماز بود و شخصی نزد او می آمد و می نشست، آن حضرت نمازش را سبک (مختصر) به جای می آورد و سپس از او می پرسید چه حاجتی داری؟ وقتی نیازش را می گفت، پیامبر (ص) آن را انجام می داد و سپس به نماز می ایستاد.»

جریر بن عبدالله می گوید: از آن هنگام که اسلام را پذیرفتم، هیچ گاه بین من و رسول خدا (ص) حجابی نبود، هر وقت خواستم، به محضرش رسیدم و هر وقت او را دیدم، خنده بر لب داشت، با اصحاب خود مأنوس بود، با آنها مزاح می کرد، به کودکان آنهامهربان بود در کنار خود می نشانید و در آغوش می گرفت. دعوت آزاد،برده، و کنیز و فقیر را می پذیرفت، از بیماران در دورترین نقاط مدینه عیادت می کرد و در تشییع جنازه مسلمین شرکت می نمود، معذرت عذر خواهان را می پذیرفت و در خوراک و پوشاک بر بردگان هیچ امتیازی نداشت.

روایت شده آن حضرت در سفری همراه یاران بود، دستور داد گوسفندی را ذبح کرده و گوشتش را آماده سازند، یکی گفت: ذبح آن با من، دیگری گفت: پوست کندن آن با من، سومی گفت: پختن آن با من... آن حضرت فرمود: جمع کردن هیزم برای تهیه آتش نیز با من. حاضران گفتند: ای رسول خدا! شما زحمت نکشید، ما این کار را انجام می دهیم، فرمود: می دانم، ولی دوست ندارم در میان شما امتیاز داشته باشم، خداوند برای بنده اش نمی پسندد که در میان همراهانش دارای امتیاز باشد، آن گاه برخاست به بیابان رفت و به گردآوری هیزم پرداخت. او می فرمود: «سَیِّدُ القَومِ خادِمُهُم؛ آقا و بزرگ قوم، خدمت گذار آنها است.»(17)

در روایت دیگر آمده: در محضر رسول خدا(ص) از شخصی تعریف و تمجید کردند، گفتند: «او برای انجام مناسک حج، به کاروان ما آمد و از آغاز سفر تا پایان شب و روز مشغول ذکر خدا بود.» پیامبر (ص) از حاضران پرسید: پس چه کسی غذای او را آماده می کرد، و علوفه مرکب او را حاضر می نمود؟ عرض کردند: این کارها را ما انجام می دادیم. پیامبر (ص) فرمود: «کُلُّکُم خَیرٌ مِنهُ؛ همه شما بهتر از او هستید.»

هم چنین فرمود: «کسی که به مؤمن در مسافرت خدمت کند، خداوند هفتاد و سه اندوه را از او بزداید و در دنیا او را از هرگونه غم و حزن پناه داده و اندوه عظیم قیامت را از او دور سازد.»(18)

2ـ حضرت علی (ع) آن چنان در خدمت به مردم در ابعاد مختلف کوشا بود که گویی همه زندگی خود را وقف مردم نموده تا آن جا که ـ به فرموده امام صادق (ع) ـ با دست رنج و کارهای کشاورزی و احداث نخلستان ها آنچه به دست می آورد، در راه فقرا و آزاد کردن بردگان و سامان بخشی جامعه مصرف می نمود، تا آن جا که از همین محصول دست رنجش هزار برده خرید و آزاد کرد.(19)

از ده ها نمونه این که: آن حضرت با حفر چاه و احداث باغ در منطقه ای در اطراف مدینه، مزرعه آبادی به نام چشمه ینبع به وجود آورد که از نظر آب و رشد کشاورزی چشم گیر بود، همین باعث شد که شخصی به محضر علی (ع) آمد و در این مورد به آن حضرت تبریک گفت. حضرت علی (ع) فرمود: «به وارث مژده دهید! به وارث مژده دهید! که این مزرعه را وقف کردم، تا درآمد محصول آن در راه تأمین معاش و مخارج زائران خانه خدا و مسافران سفر حج به مصرف برسد...»(20)

3ـ درعصر امامت امام حسن مجتبی(ع) یکی از مسلمانان به کمک و خدمت، احتیاج پیدا کرد، به محضر امام حسن (ع) آمد، و نیاز خود را به عرض رسانید، امام حسن (ع) فرمود: چرا نزد فلان کس نرفتی تا نیازت را بر طرف سازد؟ عرض کرد: نزد او رفتم، ولی در مسجد بود و گفت: «من اکنون در اعتکاف به سر می برم» (یعنی سه روز باید برای انجام اعتکاف در مسجد بمانم و روزه بگیرم و از

مسجد خارج نشوم) امام حسن فرمود: «اَما اِنَّهُ لَو اَعانَکَ کانَ خَیراً لَهُ مِن اِعتِکافِهِ شَهراً؛ آگاه باش! اگر آن شخص تو را در مورد انجام نیازت یاری می کرد، برای او بهتر از اعتکاف یک ماه بود.»(21)

4ـ در سیره درخشان امام سجّاد (ع) آمده: هنگامی که با کاروانی به سوی مکه برای انجام مراسم حج حرکت می نمود با مسئولین کاروان شرط می کرد که او را معرفی نکنند و کاروانیان او را نشناسند، تا در مسیر راه به آنها خدمت کند. در یکی از سفرها شخصی او را شناخت و به کاروانیان گفت: آیا می دانید این شخص کیست؟ آنها اظهار بی اطلاعی کردند، او گفت: این شخص علی بن الحسین (ع) است. آنها دویدند و به دست و پای امام افتاده و بوسه زدند و عذرخواهی کردند که ما تو را نشناختیم و گرنه نمی گذاشتیم، به ما خدمت کنی... چرا خود را به ما معرفی نکردی؟ امام سجّاد (ع) فرمود: «من یک بار با کاروانی به سوی حج رفتم، افراد کاروان مرا شناختند، احترام شایانی به من کردند، آن گونه که پیامبر (ص)را احترام می کنند (در نتیجه به جای این که من به آنها خدمت کنم آنها به من خدمت می کردند) از این رو دوست دارم ناشناس باشم.»(22)

در جای دیگری فرمود: «احسان و خدمت به برادران دینی خود را کوچک نشمرید، بدانید که در قیامت هیچ چیزی برای شما نافع تر از این خصلت نیست.»(23)

5 ـ یکی از نمونه های خدمت امامان (ع) به مردم شفاعت آنها در نزد افراد برای رفع گره گشایی بود، تا آن جا که نامه می نوشتند و در مورد احقاق حق و رفع مشکلات مردم اقدام می نمودند؛ مثلاً در عصر امام صادق

(ع) یکی از شیعیان به محضر آن حضرت آمد و در مورد حاکم و فرماندار آن منطقه ای که در آن سکونت داشت گله کرد که مالیات کمرشکن از من گرفته است. آن حاکم به نام نجاشی در منطقه شیراز و اهواز حکمرانی می کرد و از شیعیان بود، امام صادق (ع) برای او چنین نامه نوشت: «بِسم اللّهِ الرَّحمن الرَّحیم، سُرَّ اَخاکَ یَسُرُّکَ اللّهُ؛ به نام خداوند بخشنده بخشایش گر، برادرت را شاد کن، خدا تو را شاد فرماید.» آن شخص نامه را نزد حاکم برد حاکم بسیار به او احترام نمود، آنچه از مالیات از او گرفته بودند به اضافه هدایایی فراوان به او داد و او را راضی و خشنود نمود. او پس از آن به محضر امام صادق (ع) رسید و ماجرا را به عرض رسانید، امام صادق (ع) فرمود: «سوگند به خدا! نجاشی با شاد نمودن تو، خدا و رسولش را نیز شاد کرد.»(24)

نظیر این رخ داد، در مورد امام کاظم (ع) نیز نقل شده، که برای رفع مشکل یکی از مسلمانان ری برای حاکم آن جا نامه نوشت، آن حاکم به نامه آن حضرت احترام نموده و مشکل آن مسلمان بینوا را رفع نمود. در نامه امام کاظم (ع) به حاکم ری چنین آمده: «به نام خداوند بخشنده مهربان، بدان که برای خداوند در زیر عرش خود سایه ای است که در آن سکونت نمی یابد مگر کسی که به برادر دینی اش احسان کند، یا مشکل او را برطرف سازد، یا او را شاد کند و این حامل نامه برادر توست ـ والسّلام.»(25)

حضرت امام خمینی (قدّس سرّه) به مسئله خدمت به مردم، بسیار سفارش کرد و می فرمود: به من رهبر نگوئید، بلکه مرا خدمت گزار بخوانید و در فرازی از وصیت نامه الهی سیاسی خود فرمود: «به مجلس و دولت و دست اندرکاران توصیه می نمایم که قدر این ملّت را بدانید، و خدمت گزاری به آنان، خصوصاً مستضعفان و محرومان و ستمدیدگان که نور چشم ما و اولیای نِعَم همه ما هستند...فروگزار نکنید.»(26)

شهید مظلوم آیت اللّه دکتر بهشتی آن شهید والا مقام می فرمود: «ما شیفته خدمتیم، نه تشنگان قدرت.»

به هر حال پایان گفتار را به یکی از رؤیاهای صادقه و یک فراز از زندگی امام خمینی (قدّس سرّه)زینت می بخشیم:

مرحوم آیت اللّه سید جواد بروجردی (برادر علامه بحر العلوم و جد سوم آیت اللّه العظمی بروجردی (ره)) در سال 1242 هـ. ق در بروجرد وفات کرد و قبرش در آن جا زیارت گاه مردم است. این عالم ربّانی در عصر خود یکی از علمای بزرگ و شخصیت های بلند پایه؛ به ویژه در غرب کشور به شمار می آمد، از آیت اللّه بروجردی (ره) نقل شده که فرمود: «... در ایام اقامت در بروجرد، شبی در عالم خواب دیدم که به خانه ای وارد شدم، گفتند: رسول اکرم (ص) در آن جا تشریف دارند، به آن جا وارد شدم، سلام کردم و در آخر مجلس که جا بود نشستم، دیدم حضرت رسول (ص) در صدر مجلس نشسته و بزرگان سلسله علما و زهّاد در کنار ایشان به ترتیب نشسته اند و مقدّم بر همه و نزدیک تر از همه به رسول خدا(ص) مرحوم آیت اللّه سیّد جواد نشسته بود، به فکر فرو رفتم که در میان حاضران کسانی هستند که نسبت به آقای سید جواد، هم عالم تر و هم زاهدتر می باشند، پس چرا سید جواد از همه آنها به رسول خدا (ص) نزدیک تر می باشد؟ در این فکر بودم که رسول اکرم (ص) با عبارتی به این مضمون فرمودند: «سید جواد در خدمت به مردم و رسیدگی به کار آنها و سامان دهی به نیازهای آنها، از همه کوشاتر بود.» در یافتم که راز تقدم و برتری آقای سید جواد (ره) در محضر پیامبر (ص) مسئله خدمت گزاری بیشتر او در دنیا به مردم بوده است.»(27)

در سیره زندگی درخشان امام خمینی (قدّس سرّه) نقل کرده اند: یکی از علما می گوید: یک سال (سال های قبل از 1340 شمسی) تابستان به اتفاق امام راحل و چند تن دیگر از روحانیون به مشهد برای زیارت مشرّف شدیم، خانه دربستی گرفتیم، برنامه ما چنین بود که بعد از ظهرها پس از یکی دوساعت استراحت و خواب، بلند می شدیم و دسته جمعی به حرم می رفتیم و پس از زیارت و نماز و دعا به خانه باز می گشتیم و در ایوان خانه چایی می خوردیم ؛ اما برنامه امام خمینی این بود که همراه ما به حرم می آمد، وقتی ما از حرم باز می گشتیم می دیدیم همه چیز فراهم و روبه راه و چایی نیز آماده شده است. یک روز من به حضرت امام عرض کردم: «این چه کاری است که شما می کنید و زحمت می کشید، دعا و زیارت را به خاطر چایی دم کردن مختصر می کنید، و با شتاب به خانه باز می گردید؟!» ایشان در پاسخ فرمود: «من ثواب این کار (خدمت) را کمتر از آن زیارت و دعا نمی دانم.»(28)

مقام معظم رهبری (مدظلّه) نیز در این راستا فرموده: «خدمت به مردم بهترین راه مبارزه با آمریکاست.»

1- مائده، 2.

2- نحل، 90.

3- بقره، 148.

4- حجرات، 10.

5- ثواب الاعمال و عقاب الاعمال (ترجمه شده)، ص 325 و 327.

6- بحار الانوار ج 20، ص 127.

7- همان، ج 24، ص 274؛ نظیر این مطلب در اصول کافی، ج 2، ص 166 آمده است.

8- نهج البلاغه، نامه 53؛ حیاة الامام الحسن، باقر شریف قرشی، ج 1، ص 42؛ الحیاة السّیاسیه للامام حسن، جعفر مرتضی، ص 5.

9- اصول کافی، ج 2، ص 207.

10- همان، ص 168.

11- همان، ص 163 و 164.

12- اصول کافی، ج 2، ص 164.

13- همان.

14- المواعظ العددیه، ص 194.

15- بحار، ج 2، ص 22.

16- توبه، 128.

17- کحل البصر، تألیف محدّث قمی، ص 167 و 161 ؛ بحار الانوار ج76، ص 273.

18- بحار، ج 76، ص 274.

19- فروع کافی، ج 5، ص 74.

20- وسائل الشیعه، ج 13، ص 303.

21- اصول کافی، ج 2، ص 198.

22- عیون اخبار الرّضا، ج 2، ص 145(به طور اقتباس).

23- بحار، ج 74، ص 308.

24- اقتباس از اصول کافی، ج 2، ص 190.

25- بحار، ج 74، ص 313.

26- صحیفه نور، ج 21، ص 181 ـ 182.

27- اقتباس از شرح زندگی آیت اللّه بروجردی، نوشته سید اسماعیل علوی طباطبایی ؛ نظیر این مطلب درباره ابن فهد حلّی، متوفّای 841 هـ.ق نقل شده است(قصص العلماء، ص 19).

28- سرگذشت هایی ویژه از زندگی امام خمینی، ج 1، ص 97 و 98 ؛ مقاله سید حمید روحانی.

مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین

ر راشدی — 2009-02-08T09:09:28+01:00

مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم

فصلنامه کوثر ـ سال سوم، شماره 9، تابستان 1382

از منظر قرآن کریم و سیره معصومین

حجة الاسلام والمسلمین مجتبی کوچکزاده

مقدمه:

بزرگترین جهاد معنوی که از جمله رموز پایداری، بقاء و تداوم انقلاب اسلامی بوده است خدمت رسانی به مردم میباشد. سال 1382 به عنوان سال نهضت خدمت رسانی به مردم معرفی گردید تا مسئولین بیش از پیش کمر خدمت به مردم را بسته و فاصله خود را با مردم کم نموده و با ساده زیستی، قناعت ورزی، عدل گستری و گره‌گشایی از کار مردم، خود را محبوب خدا و خلق نموده و با فرهنگ سازی خدمت به مردم، تداومگر سیره قرآنی حضرات معصومین علیهم‌السلام در انقلاب اسلامی باشند.

واژه‌های مطرح در نهضت خدمت رسانی:

عدل‌گستری؛ رعایت میزان، عمل معروف؛ هدایت‌گری؛ اصلاح‌گری؛ امانت‌داری؛ وفای به عهد؛ ادای حقوق؛ خدمت رسانی؛ همیاری و تعاون.

عدل گستری:

(ان الله یامر بالعدل والاحسان) عدالت صفت خداست و انسان که خلیفه خداست باید متخلق به اخلاق الهی باشد (تخلقوا باخلاق الله) عدل گستری و رعایت عدالت در بین مردم یکی از بالاترین خدماتی است که مردم انتظار آن را می‌کشند قرآن کریم می‌فرماید: (و اذا حکمتم بین‌‌الناس ان تحکموا بالعدل …) و هنگامیکه بین مردم حکم می‌کنید به عدالت حکم نمایید. و در آیه دیگر فرموده است: (ان الله یامر بالعدل والاحسان و ایتاء ذی‌القربی) به درستی که خدا به عدل و نیکی و بخشش به نزدیکان امر نموده است.

یکی از مصداق‌های خدمت‌رسانی به مردم مهربانی کردن به آنهاست، گسترش عواطف در جامعه و زدودن خشکیها و خشونت‌ها و بی‌عدالتی‌هاست. باید سختی مردم برای ما سخت و رفاه و آسایش آنها برای ما آرامش خاطر باشد.

مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم از منظر قرآن کریم و سیره معصومین
مبادی و مبانی نهضت خدمت رسانی به مردم

فصلنامه کوثر ـ سال سوم، شماره 9، تابستان 1382

از منظر قرآن کریم و سیره معصومین

حجة الاسلام والمسلمین مجتبی کوچکزاده

مقدمه:

واژه‌های مطرح در نهضت خدمت رسانی:

عدل گستری:

حضرت امام خمینی در خصوص عدل گستری حکومت اسلامی فرموده‌اند:

ما آرزوی یک همچنین حکومتی را داریم؛ یک حکومت عادل می‌خواهیم و حکومتی که نسبت به افراد علاقمند باشند و عقیده‌اش این باشد که باید من نان خشک بخورم مبادا یک نفر در مملکت من زندگیش پایین باشد، گرسنگی بکشد ما چنین حکومت عدلی را می‌خواهیم.

رعایت میزان:

یکی از اموری که باعث سامان یافتن مسائل اجتماعی و اقتصادی و خدمت‌رسانی به مردم می‌گردد رعایت حدود و حقوق است در قرآن کریم آمده است (فاوفوا الکیل والمیزان و لا تبخسوا الناس اشیاءهم) در سنجش کیل و وزن با مردم عدل و درستی پیشه کنید، کم و گران نفروشید.

مقام معظم رهبری در خصوص رعایت میزان و نقش آن در خدمت‌رسانی به مردم تأکید داشته‌اند. ایشان گسترش عشق و علاقه به کار و بیزاری از کم‌فروشی، بیکاری و کم‌کاری در همه اقشار مردم و بالا بردن کیفیت کارها (وجدان کاری) و سامان دادن به نظارت و بازرسی در همه امور کشور که باعث پیشگیری از جرائم می‌شود را از مصادیق خدمت‌رسانی به مردم دانسته‌اند.

عمل معروف:

یکی از امور بارز در خدمت رسانی به مردم (عمل معروف) مسئولین با مردم است. مصادیق (عمل معروف بسیار است که ما به چند نمونه از آنها بسنده می‌کنیم. اسلام‌خواهی و اسلام‌گرایی و جذب جوانان به ارزش‌های دینی با اعمال معروف و شایسته مسئولین تقویت می‌گردد و اگر اسلام و ارزش‌های آن در مقام عمل به خوبی و زیبایی نمایان‌گر شود و ظهور یابد بالاترین امر به معروف و تبلیغات اسلامی تحقق یافته است. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرموده‌اند: کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم.

برخورد نیکو با مردم و قولوا للناس حسنا - با مردم به نیکویی سخن بگویید.

انفاق و کمک به مردم الذین ینفقون فی‌السراء و الضراء - متقین کسانی هستند که در وسعت و تنگدستی انفاق می‌کنند.

مهربانی کردن با مردم ان الله بالناس لرؤف الرحیم - به درستی که خدا نسبت به مردم رئوف و مهربان است.

تواضع نسبت به مردم ولا تصعر خدک للناس و لاتمش فی‌الارض مرحا - و هرگز با تکبر و ناز از مردم رخ متاب و در زمین با غرور و تکبر قدم بر مدار.

و اخفض جناحک للمومنین - در برابر مؤمنان متواضع باش.

تسامح در انتقام و ملاطفت با مردم ولو یواخذ الله الناس بما کسبوا ما ترک علی ظهرها من دابه - اگر خداوند مردم را به خاطر کردار زشتشان مواخذه کند در پشت زمین هیچ جنبنده‌ای باقی نمی‌گذارد.

بدی‌ها را با خوبی جواب دادن ادفع بالتی هی احسن - همیشه بدی خلق را به بهترین عمل پاداش ده

احسان نمودن به مردم واحسن کما احسن الله الیک - و نیکی کن همچنانکه خداوند به تو نیکی کرد.

خیر رسانی به مردم فاستبقوا الخیرات - در کارهای خیر بر یکدیگر پیش بگیرید.

دیدار با مردم والذین یصلون ما امرالله به ان یوصل - رابطه‌هایی را که خداوند به آنها دستور داده است برقرار سازید.

مذاکره و گفتگو با مردم امام صادق علیه‌السلام فرموده‌اند:

(یجب للمومن علی المومن النصیحه له فی المشهد و المغیب):

واجب است بر مومن که ناصح و خیرخواه مومنین در آشکار و پنهان باشد.

امام صادق فرموده‌اند: به زیارت یکدیگر بروید زیرا باعث زنده گردانیدن دلهای شما و یاد نمودن احادیث ماست که شما را به هم متوجه می‌سازد و اگر به آنها عمل نمایید هدایت و نجات یابید.

از دیگر مصادیق عمل معروف، صالح و شایسته که جنبه خدمت‌رسانی به مردم دارد شادمان سازی مومنان، صله رحم، اطعام مومنان، رفع گرفتاری‌ها، دوستی و رفاقت با مردم، احیاء مومنان و حفظ آبروی آنها و حسن معاشرت و سلوک با بصیرت با مردم می‌باشد.

هدایت گری:

از جمله برنامه‌های انبیاء هدایت مردم و راهنمایی آنها به توحید، به عبادت خالصانه، به تقوی، به آزادی از اسارت‌ها و به تعلیم و تربیت بوده است (و جعلنا هم ائمه یهدون بامرنا) و آنها هادیان مردم به امر ما هستند

هدایت کردن از مصادیق بارز خدمت رسانی است. قرآن کریم می‌فرماید:

(الر * و الکتاب انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات الی النور) این کتابی است که آن را فرو فرستادیم بر تو که مردم را از تاریکی به سوی روشنایی ببری.

پیامبر گرامی اسلام در ارتباط با اهمیت هدایت‌گری به عنوان یکی از بالاترین خدمات به امام علی (ع) فرموده‌اند: یک نفر به دست تو هدایت شود بهتر است برای تو از آنچه که آفتاب بر آن بتابد.

اصلاحگری:

خداوند تبارک و تعالی یکی از وظایف انبیاء و حکومت‌های الهی را اصلاح‌گری دانسته است در قرآن کریم آمده است: و قال موسی لاخیه هارون اخلفنی فی قومی و اصلح و لا تتبع سبیل المفسدین

قرآن همه مردم را به اصلاح‌گری دعوت می‌کند و شروع این اصلاح را، اصلاح افکار و اعمال می‌داند (یصلح لکم اعمالکم و یغفرلکم ذنوبکم)

یکی از مصادیق اصلاح‌گری، اصلاح ذات البین است. امام علی (ع) در این ارتباط می‌فرمایند: (صلاح ذات البین افضل من عامه الصلاه و الصیام): آشتی دادن بین دو نفر و اصلاح اختلافات و مشاجرات آنها بالاتر از همه نمازها و روزه‌های (مستحبی) است.

اصلاح‌گری در همه ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مردم لازم است تا راه رشد و تعالی آنها هموار گردد.

امانت‌داری:

یکی از ویژگی‌های صالحان مشتاق خدمت‌رسانی به مردم امانت داری است، انبیاء الهی امین و امانت‌دار مردم بوده‌اند در 6 سوره از قرآن آمده است انی لکم رسول امین رعایت امانت از صفات مومنان است. (قد افلح المومنون … والذین هم لاماناتهم و عهدهم راعون) - خداوند تبارک و تعالی در ارتباط با رعایت امانت و ضرورت سپردن امانت به اهلش فرموده است (ان الله یامرکم ان تودو الامانات الی اهلها) و فرمان داده است که در امانت‌هایی که به ما سپرده شده است خیانت نکنیم. (یا ایها الذین آمنوا لا تخونوالله و الرسول و تخونوا اماناتکم و انتم تعلمون) ؛ کسی که در امانت خیانت کند از چشم خدا و رسول و ائمه اطهار و مردم می‌افتد و ذلیل می‌شود. (ان الله لا یحب الخائنین)

حضرت امام خمینی در ارتباط با امانت‌داری مسئولین نظام از نمایندگان مجلس گرفته تا وزرا فرموده‌اند: در جمهوری اسلامی زمامداران مردم نمی‌توانند با سوء استفاده از مقام، ثروتاندوزی کنند و یا در زندگی روزانه امتیازی برای خود قائل شوند باید ضوابط اسلامی را در جامعه و در همه سطوح به دقت رعایت کنند و حتی پاسدار آن باشند.

وفای به عهد:

(یا ایها الذین آمنوا اوفوا بالعقود) قرآن کریم وفای به عهد را یکی از اوصاف ابرار و نیکان شمرده است. (ولکن البر من آمن بالله … و الموفون بعهدهم اذا عاهدوا) مسئولین بایستی به عهدی که با خدا، قرآن، امام، شهیدان و رهبری دارند پایبند باشند و قول‌هایی که برای خدمت صادقانه و خالصانه داده‌اند را زیر پا نگذارند، تاکید قرآن به لزوم وفای به عهد است. (و اوفوا بعهد الله عاهدتم) قرآن کریم از کسانیکه وفای به عهد داشته ستایش نموده و افرادی که عهد خود را نادیده گرفته‌اند نکوهش نموده است. قرآن به صراحت مومنان را بخاطر وفاء به عهد خویش ستایش می‌کند و منافقان را به خاطر عدم وفاء به عهد خویش مذمت می‌کند. کسانی که منافقانه با قول و پیمان‌های دروغین به مسئولیت رسیدند ولی به تمامی ارزش‌های این ملت شهید داده پشت کردند و عهد و پیمان خود را نقض کردند از رحمت الهی دور خواهند بود (والذین ینقضون عهدالله و …)

حضرت امام خمینی در این ارتباط فرموده‌اند: وصیت اینجانب به (مسئولین) در این عصر و عصرهای آینده آن است که خود را وقف در خدمت به اسلام و جمهوری اسلامی و محرومان و مستضعفان بنمایند و در کلامی دیگر فرموده‌اند: (شما هر چه خوف دارید از خودتان بترسید، از اینکه مبادا خدای نخواسته مسیر، یک مسیر دیگر بشود و راه، یک راه دیگری باشد و توجه به این چیزی که الان هست، از دست برود.

ادای حقوق:

احیای زکات، خمس، صدقات، انفاقات وظیفه مسئولین نظام اسلامی است پرداخت زکات یکی از اوصاف برجسته ابرار و صالحان و یکی از برنامه‌های مستمر مومنان بوده و نشانه آیین محکم و استوار و موجب اخوت در دین و افزایش برکت و رحمت و تطهیر اموال می‌باشد. اگر حقوقی که مومنان بر یکدیگر دارند و حقی که مردم به ویژه فقرا، مساکین، بدهکاران، در راه ماندگان و سایر از مصادیق مصرف زکات بر عهده مسئولین دارند را مورد توجه قرار دهیم و بر ادای حقوق آنها تاکید کنیم بسیاری از نابسامانی‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مرتفع گشته و ارزش‌های دینی در جامعه تقویت می‌گردد.

امام صادق علیه‌السلام فرموده‌اند: حق مسلمان بر مسلمان آن است که آن سیر نباشد و برادرش گرسنه و او سیراب و برادرش تشنه و او پوشیده و برادرش برهنه. پس چه بزرگ است حق مسلمان بر مسلمان؛ برای برادر مسلمانت بخواه آنچه برای خود می‌خواهی.

حضرت علی علیه‌السلام فرموده‌اند: خدا را، خدا را در مورد طبقه محروم فراموش نکنید آنان که دستاویزی ندارند. مستمندان و محتاجان و گرفتاران را دریابید که این دستگیری‌ها سبب خیر و برکت و دوام نعمت در زندگی انسان می‌شود.

خدمت رسانی:

پیامبر گرامی اسلام فرموده‌اند: (من اصبح لا یهتم بامور المسلمین فلیس منهم …) کسی که صبح کند و اهتمام به کارها و حوائج مسلمانان نداشته باشد از آنها نیست و کسی که ندای فردی را بشنود که مسلمانان را به یاری می‌طلبد و او را اجابت نکند مسلمان نیست و در روایت دیگر آمده است که حضرت فرموده‌اند: محبوبترین مردم نزد خدا کسی است که نفعش به مردم برسد و به خانواده‌ای شادی رساند.

امام صادق علیه‌السلام فرموده‌اند: (من قضی لاخیه المومن حاجه قضی الله عزوجل له یوم القیامه ماه الف من ذلک) کسی که حاجت مومنی را برآورد خداوند بزرگ روز قیامت صد هزار حاجت شبیه آن را از او برآورد. و در روایت دیگر حضرت فرموده‌اند: مسلمانی حاجت مسلمانی را بر نمی‌آورد مگر اینکه خدای بزرگ به او ندا می‌کند بر من است پاداش تو و راضی نمی‌شوم برای تو به کمتر از بهشت.

همچنین امام صادق (ع) فرموده‌اند: مومنی نیست که تلاش کند در جهت برآوردن حاجت برادر مومنش مگر اینکه خدای بزرگ می‌نویسد برای او در مقابل هر قدمی که برداشته، حسنه‌ای و از او گناهی محو می‌کند و درجات او بالا می‌رود و ده حاجت او برآورده می‌شود. رسول گرامی اسلام (ص) در ارتباط با خدمت رسانی فرموده‌اند: کسی که مومنی را یاری کند خداوند هفتاد و سه گرفتاری را از او برطرف سازد که یکی از آنها در دنیا و هفتاد گرفتاری در عالم آخرت از او برطرف می‌شود.

و در روایت دیگر از حضرت آمده است: کسی که حاجت مومنی را برآورد خداوند حوائج زیادی از او برآورده نماید که کمترینش دخول به بهشت است.

همیاری و تعاون:

افزایش روحیه همیاری و تعاون و تقویت این فرهنگ کارساز در حل معضلات و مشکلات فرهنگی - اجتماعی، سیاسی و اقتصادی یکی از وظائف مسئولین نظام می‌باشد. فرهنگ همیاری و تعاون در صدر اسلام رمز موفقیت مسلمانان بوده است و ما همین روحیه را در سال‌های اول انقلاب به صورت چشمگیر مشاهده نمودیم، همیاری و تعاون مردم در پیشرفت نظام مقدس اسلامی نقش بسزایی دارد. انحراف این همیاری و تعاون موجب گسترش نابسامانی و روحیه بی تفاوتی در اقشار مختلف مردم نسبت به مسائل مبتلا به جامعه می‌شود.

قرآن کریم می‌فرماید: تعاونوا علی‌البر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم و العدوان.

مصادیقی دیگر از خدمت رسانی:

از دیگر فعالیت‌های مسئولین برای خدمت‌رسانی به مردم بر اساس فرهنگ قرآنی و سیره انسان‌ساز معصومین علیهم‌السلام موارد ذیل می‌باشد:

تقویت ایمان مردم و گسترش تقوا

تقویت ولایت و ولایتپذیری

تقویت فرهنگ دینی و دین مداری

توجه به قرض‌الحسنه و توسعه خیریه

مصادیقی از خدمت‌رسانی به مردم در فرمایشات مقام معظم رهبری:

ایجاد امنیت و آسایش روحی، اجتماعی - شغلی و معیشتی به گونه‌ای که باعث افزایش امید و بالندگی و شکوفایی گردد.

ایجاد اشتغال مولد و رفع بیکاری و توسعه اقتصادی کشور

تربیت مدیران کارساز، کارآمد و متعهد و متخصص

مبارزه جدی با بی‌سوادی و بالا بردن فهم اجتماعی و احترام به قانون

مبارزه با فقر، فساد، تبعیض و بی‌عدالتی

کشف استعدادها و رشد استعدادهای درخشان در جهت پیشرفت کشور اسلامی

جلوگیری از اسراف و تبذیر در همه ابعادش (آب، برق، گاز، نفت، بنزین، وقت، عمر …)

تشویق به ازدواج صحیح و مطلوب اسلامی با ارائه مشاوره‌های خانوادگی به نسل جوان

گسترش مسکن و افزایش خانه‌های ارزان قیمت و ایجاد تمهیدات لازم برای خانه‌دار شدن بی‌خانمان‌ها

سامان دادن آموزش‌ها برای بالابردن کارایی نیروها و افزایش مهارت‌های تخصصی

سامان دادن به نظارت و بازرسی در همه امور کشور که باعث پیشگیری از جرائم و اصلاح مجرمین می‌گردد.

بالابردن ارزش پژوهش و تحقیقات در مسائل آموزشی کشور

افزایش روحیه و فرهنگ وجدان‌کاری و گسترش عشق و علاقه به کار و بیزاری از بیکاری و کم کاری.

گسترش انضباط اقتصادی و مبارزه با اسراف و تبذیر.

مبارزه با رباخواری - رشوه‌خواری و گسترش نظام قرض‌الحسنه

--------------------------------------------------------------------------------

1. سال 1382 را رهبر معظم انقلاب اسلامی سال نهضت خدمت رسانی به مردم معرفی نمودند.

2. قرآن کریم - سوره نحل آیه 90.

3. قرآن کریم - سوره نساء آیه 58.

4. قرآن کریم - سوره نحل آیه 90.

5. اشاره‌ ای به آیه 119 سوره هود.

6. در جستجوی راه از کلام امام خمینی - دفتر اول صفحه 23.

7. قرآن کریم - سوره اعراف آیه 85.

8. اصول کافی مجلد 3.

9. قرآن کریم - سوره بقره آیه 83.

10. قرآن کریم - سوره آل عمران آیه 134.

11. قرآن کریم - سوره حج آیه 65.

12. قرآن کریم - سوره لقمان آیه 18.

13. قرآن کریم - سوره حجر آیه 88.

14. قرآن کریم - سوره فاطر آیه 45.

15. قرآن کریم - سوره فصلت آیه 34.

16. قرآن کریم - سوره قصص آیه 77.

17. قرآن کریم - سوره مائده آیه 48.

18. قرآن کریم - سوره رعد آیه 21.

19. اصول کافی جلد 3 ص 296 حدیث 2.

20. اصول کافی جلد 3 ص 268 حدیث 2.

21. برای استفاده از احادیث مربوطه به مجلدات سوم و چهارم اصول کافی مراجعه نمائید.

22. قرآن کریم - سوره انبیاء آیه 73.

23. قرآن کریم - سوره ابراهیم آیه 1.

24. قرآن کریم - سوره اعراف آیه 142.

25. قرآن کریم - سوره احزاب آیه 7.

26. نهج‌البلاغه - نامه 48.

27. سوره‌های دخان / 17 - شعراء 106 - شعراء 125 - شعراء 142 - شعراء 26 و شعراء 178.

28. قرآن کریم - سوره مومنون آیه 8.

29. قرآن کریم - سوره نساء آیه 58.

30. قرآن کریم - سوره انفال آیه 27.

31. قرآن کریم - سوره انفال آیه 58.

32. صحیفه نور ج 2 ص 280.

33. قرآن کریم - سوره بقره آیه 177.

34. قرآن کریم - سوره نحل آیه 91.

35. قرآن کریم - سوره احزاب - آیات 15- 16- 123.

36. قرآن کریم - سوره رعد آیه 25.

37. صحیفه نور ج 16 ص 263.

38. قرآن کریم - سوره حج آیه 41.

39. قرآن کریم - سوره توبه آیه 60.

40. اصول کافی جلد 3 صفحه 212.

41. نهج‌البلاغه (ترجمه صبحی صالح) ص 438.

42. اصول کافی جلد 3 صفحه 239 حدیث 5.

43. اصول کافی جلد 3 صفحه 239 حدیث 6.

44. اصول کافی جلد 3 صفحه 277 حدیث 1.

45. اصول کافی جلد 3 صفحه 277 حدیث 7.

46. اصول کافی جلد 3 صفحه 283 حدیث 5.

47. اصول کافی جلد 3 صفحه 286 حدیث 25.

48. میزان‌الحکمه جلد 2 صفحه 539.

49. قرآن کریم - سوره مائده آیه 2.

50. سخنرانی‌های متعدد مقام معظم رهبری در سال 1382.